Acil Aydınlatma Armatürleri Seçim Rehberi
Acil aydınlatma, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 70-73. maddelerinde düzenlenir; seçimde çalışma süresi ve aydınlık düzeyi esastır.
Bu rehber Acil Aydınlatma Armatürleri kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Yönetmelik acil aydınlatmadan ne ister
Türkiye'de acil aydınlatma ve yönlendirme, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 70-73. maddelerinde düzenlenir. Armatür seçimini doğrudan etkileyen hükümler şunlardır:
- Çalışma süresi: Normal aydınlatma kesildiğinde en az 60 dakika; kullanıcı yükü 200'ü aşan binalarda en az 120 dakika.
- Aydınlık düzeyi: Kaçış yolunun merkez hattında, döşeme düzeyinde en az 1 lüks. Çalışma süresinin sonunda hiçbir noktada 0,5 lüksün altına düşmemeli; en yüksek ve en düşük aydınlık düzeyi arasındaki oran 40'a 1'i geçmemelidir.
- Besleme: Kendi aküsü, şarj devresi ve şebeke denetimi olan bağımsız armatürlerle ya da merkezi batarya ünitesinden beslenen armatürlerle sağlanır. Yönetmelik, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde kaçış koridoru ve merdivenlerinde kendi başına çalışan bataryalı armatür ister.
120 dakika aranan binalarda 1,5 saat (90 dakika) süreli modeller süre koşulunu karşılamaz; 3 saat süreli modeller seçilir. Exiway Light ürün adlarında süre yazmaz; bu modellerde süreyi üretici verisinden doğrulayın. Armatür sayısı ve yerleşimi acil aydınlatma projesiyle belirlenir ve yönetmeliğin güncel metni esas alınır.
Bu kategorideki armatür tipleri
Ürünlerin tamamı Schneider Electric markalıdır:
- Exiway Light: Süreksiz çalışan, ışık akısı kademeli seçilebilen armatürler; IP42 ve IP65 gövdeli.
- Exiway Smartbeam: Sıva altı ve sıva üstü modeller; koridor ya da açık alan (anti-panik) optiğiyle, 1,5 ve 3 saat süreli.
- Smartled Activa: IP65 gövdeli, 3 saat süreli; ürün adında süreksiz ve sürekli çalışma için ayrı lümen değerleri verilir.
- EasySign: Sürekli çalışan yönlendirme armatürleri; 24 m ve 30 m görünme mesafeli.
Koridor optiği ile açık alan optiği arasındaki fark
Koridor optiği ışığı kaçış yolu ekseni boyunca uzun ve dar bir bant halinde yayar; bu sayede koridorda iki armatür arasındaki mesafe açılabilir. Açık alan (anti-panik) optiği ışığı her yöne dengeli dağıtır ve belirli bir kaçış hattı olmayan salon ve toplanma alanı gibi geniş hacimlerde kullanılır. Lümeni aynı iki armatür, optiği farklıysa döşemede farklı bir aydınlık dağılımı oluşturur; armatür aralığı bu yüzden yalnız lümene göre değil, üreticinin o optik için verdiği yerleşim verisine göre belirlenir.
Yönlendirme armatüründe görünme mesafesi ve montaj
Yönetmelik yönlendirme işaretlerinin yeşil zemin üzerine beyaz olmasını, işaret yüksekliğinin 15 cm'den az olmamasını ve işaretin yerden 200-240 cm yüksekliğe yerleştirilmesini ister. Azami görülebilirlik uzaklığı, içeriden ya da arkasından aydınlatılan işaretlerde işaret yüksekliğinin 200 katı, dışarıdan ya da kenarından aydınlatılanlarda 100 katıdır; daha uzak noktalar için ek işaret konur. Buna göre 15 cm'lik alt sınır, içeriden aydınlatılan işarette 30 m'ye karşılık gelir. Ürün adındaki 24 m ya da 30 m değeri üreticinin verdiği görünme mesafesidir; 24 m'lik modellerde piktogram yüksekliğini ve aydınlatma biçimini teknik föyden doğrulayın.
Işıklı çıkış levhaları ve ışıldaklar için LED yönlendirme ve güvenlik armatürleri kategorisine de bakılabilir.
IP42 mi, IP65 mi
IP42 gövde 1 mm'den büyük katı cisimlere ve 15°'ye kadar eğik konumda düşey damlayan suya karşı korumalıdır. IP65 gövde toz geçirmez ve su jetine karşı korumalıdır. Ofis, okul ve konut koridoru gibi kuru iç mekânlarda IP42, otopark, üretim alanı ve tozlu ya da ıslak hacimlerde IP65 modeller tercih edilir; gereken sınıf ortam koşuluna göre projede belirlenir.
Kablo ve mevcut armatürün dönüştürülmesi
Yönetmeliğe göre kendi başına acil aydınlatma yapabilen armatürlerin şebeke bağlantısı normal aydınlatmada kullanılan tipte kablolarla yapılabilir. Merkezi bataryadan ya da jeneratörden beslenen sistemlerde ise merkezi ünite ile armatür arasındaki bağlantı metal tesisat borusu içinde veya yangına dayanıklı kabloyla yapılır. Halojensiz kablo, yangına dayanıklı kablo demek değildir; ayrım için halojensiz kablo yangına dayanıklı mı yazısına bakın.
Normal bir aydınlatma armatürü, muhafazasının içine ya da hemen yakınına takılan acil durum kiti ile bağımsız acil aydınlatma armatürüne dönüştürülebilir; kitin armatürün LED gücüyle uyumu üretici verisinden doğrulanmalıdır.
Sipariş notları
Ürünler adetle satılır. Piktogram setleri ve montaj kitleri ayrı kalemlerdir; armatürle hangi piktogramın geldiğini üretici verisinden doğrulayıp gereken yön piktogramını siparişe ekleyin. OVA ile başlayan kod Schneider Electric referansıdır ve site aramasında doğrudan kullanılabilir.
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | Kesintisiz (Sürekli / Maintained) | Kesintide Yanan (Non-Maintained) | Acil Yönlendirme / Çıkış Armatürü |
|---|---|---|---|
| Çalışma Prensibi | Şebeke varken de kesintide de sürekli yanar | Yalnız şebeke enerjisi kesildiğinde devreye girer | Çıkış kapısı ve kaçış yönünü sürekli/kesintide gösterir |
| Otonomi Süresi | 1 saat veya 3 saat (Ni-Cd / LiFePO4 batarya) | 1 saat veya 3 saat batarya destekli | 1 saat veya 3 saat (EN 1838 piktogramlı) |
| Koruma Sınıfı | IP20 (iç mekan) veya IP65 (nemli/otopark) | IP20 / IP40 (ofis, koridor) veya IP65 (etanj) | IP20 / IP40, çift yönlü veya tek yönlü levha |
| Tipik Uygulama | Sinema, konferans salonu, karanlık holler | Merdiven kovası, fabrika koridoru, teknik hacim | Kaçış kapıları, yangın merdiveni ve kat çıkışları |
Sık sorulan sorular
Acil aydınlatma hangi binalarda ve mekânlarda zorunludur?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 72. maddesine göre bütün kaçış yollarında, toplanma yerlerinde, asansör ve yürüyen merdivenlerde, elektrik dağıtım ve jeneratör odalarında ve kapalı otoparklarda acil durum aydınlatması şarttır. Hastaneler, huzurevleri, eğitim binaları, otel ve yatakhaneler, kullanıcı yükü 200'ü aşan binalar, yüksek binalar ve penceresiz binalar da bu kapsamdadır. Listenin tamamı için yönetmeliğin güncel metnine bakın.
Acil aydınlatma armatürü en az kaç dakika yanmalıdır?
Yönetmelik, normal aydınlatma kesildiğinde acil durum aydınlatmasının en az 60 dakika sürmesini şart koşar. Kullanıcı yükü 200'den fazla olan binalarda bu süre en az 120 dakikadır. 1,5 saatlik armatür 90 dakika, 3 saatlik armatür 180 dakika çalışma süresi sunar; 120 dakika aranan binada 1,5 saatlik model süre koşulunu karşılamaz. Gereken süre binanın kullanıcı yüküne göre projede belirlenir.
Kaçış yolunda acil aydınlatma kaç lüks olmalıdır?
Yönetmeliğe göre kaçış yolunun merkez hattı üzerindeki her noktada, döşeme düzeyinde en az 1 lüks sağlanmalıdır. Çalışma süresinin sonunda bu değer hiçbir noktada 0,5 lüksün altına inmemeli, en yüksek ve en düşük aydınlık düzeyi arasındaki oran 40'a 1'i aşmamalıdır. Bu koşulları sağlayan armatür aralığı, üreticinin optik verisiyle yapılan hesapla bulunur.
Sürekli ve süreksiz çalışma arasındaki fark nedir?
Süreksiz armatür şebeke varken sönüktür ve normal aydınlatma kesildiğinde otomatik devreye girer; normal aydınlatması ayrı armatürlerle sağlanan koridor ve hacimlerde kullanılır. Sürekli armatür normal işletmede de yanar; bu kategorideki EasySign yönlendirme armatürleri bu tiptedir. İki biçimde de çalışabilen modellerde ürün adında her biçim için ayrı lümen değeri yazar; hesapta kullanılacak çalışma biçiminin değeri alınır.
Acil çıkış yönlendirme armatürü yerden kaç santimetre yükseğe takılır?
Yönetmelik yönlendirme işaretlerinin yerden 200 cm ile 240 cm arasındaki yüksekliğe yerleştirilmesini ister. İşaret yüksekliği 15 cm'den az olamaz. Görülebilirlik uzaklığı içeriden ya da arkasından aydınlatılan işaretlerde işaret yüksekliğinin 200 katı, dışarıdan ya da kenarından aydınlatılanlarda 100 katı kabul edilir; bu uzaklığın ötesinde kalan noktalar için ek yönlendirme işareti gerekir.
Mevcut bir LED armatür acil aydınlatma armatürüne dönüştürülebilir mi?
Yönetmelik, normal aydınlatma armatürünün muhafazasının içine veya hemen yakınına acil durum dönüştürme kiti takılarak bağımsız acil aydınlatma armatürüne dönüştürülmesine olanak tanır. Kit, şebeke kesildiğinde LED'i aküden besler. Kitin armatürün LED gücü ve sürücüsüyle uyumu, sağlayacağı ışık akısı ve çalışma süresi üretici verisinden doğrulanmalı, sonuç acil aydınlatma projesindeki değerlerle karşılaştırılmalıdır.