Acil Stop Butonları Seçim Rehberi
Acil stop butonları çevirmeli, çekmeli, anahtarlı, ışıklı ve kutulu tiplerde bulunur; seçim kilit açma biçimine ve montaj yerine göre yapılır.
Bu rehber Acil Stop Butonları kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Acil stop butonu çeşitleri
Modeller, kilitlenen başlığın nasıl kurulduğuna ve butonun nereye monte edildiğine göre ayrılır.
- Çevirmeli: Başlık ok yönünde çevrilince kilit çözülür. Schneider Electric ürün adlarında "döndürülerek bırakılan", ABB ürün verisinde "turn-release" olarak geçer.
- Çekmeli: Başlık geri çekilerek kurulur. EMAS CP serisinde çekmeli ve pencereli çekmeli tipler vardır.
- Anahtarlı: Kilit yalnızca anahtarla açılır; yeniden kurma yetkisinin belirli kişilerde kalması istenen yerlerde seçilir.
- Işıklı: Lamba, bağlantıya göre butonun durumunu gösterir; çok sayıda butonun aynı devreye bağlandığı hatlarda basılan butonu bulmayı kolaylaştırır. Isıso ve Schneider Electric ürün adlarında lamba gerilimi 24 V AC/DC ya da 220 V AC olarak yazar.
- Kutulu ve yüzeye monte: Buton kendi kutusuyla gelir ve panodan uzaktaki noktalara monte edilir. Schneider Electric XALK, ABB CEPY1 ve Gwest kutulu modelleri ile ABB'nin yüzeye monte Smile ve EStrong aileleri bu gruptadır; Smile modellerinde M12 konnektörlü ve kablolu bağlantı seçenekleri ürün verisinde belirtilir.
Acil stop butonu seçerken nelere bakılır
- Montaj deliği ve başlık çapı. İki ölçü ayrı şeylerdir: EMAS ürün adlarındaki 22 mm pano deliğinin, 30, 40 ya da 60 mm ise mantar başlığın çapıdır. Isıso ürün verisinde de çap 22 mm olarak yazar; EMAS D serisi 16 mm olarak adlandırılır.
- Kurma şekli. Çevirmeli, çekmeli ve anahtarlı tipler arasındaki seçim, butonu kimin ve hangi koşulda yeniden kuracağına göre yapılır.
- Kontak sayısı. Tek kanallı durdurma devresinde bir NC kontak kullanılır; emniyet rölesinin iki kanallı girişine bağlanacak butonda iki ayrı NC kontak gerekir. ABB ürün verisinde 2 NC kontaklı modeller, EMAS ve Schneider Electric tarafında 1NC ve 1NO + 1NC modeller bulunur. Kanal sayısını makinenin risk değerlendirmesi belirler; ilgili cihazlar emniyet röleleri kategorisindedir.
- Koruma sınıfı. EMAS ürün adlarında IP50 ve IP65, ABB ürün verisinde IP65 ile IP66, IP67 ve IP69K değerleri yer alır. IEC 60529'a göre IP50 toza karşı korumalı ama suya karşı korumasız, IP65 toz geçirmez ve su jetine karşı korumalı anlamına gelir.
- Kilitleme. Bazı modellerin ürün verisinde mekanizma ya da buton modeli "yaylı" olarak yazar. Acil stop olarak kullanılacak butonun basılı konumda kilitlendiğini üretici verisinden teyit edin.
Renk, kilitleme ve yeniden kurma
Acil stop cihazlarında yaygın renk düzeni kırmızı başlık ve sarı zemindir; bu düzen EN ISO 13850'de tarif edilir. Kategorideki kutulu modellerde kutu rengi sarı-siyah ya da sarı-gri olarak belirtilir.
Buton basıldıktan sonra kilitli kalmalı, kilidin açılması da makineyi kendiliğinden yeniden çalıştırmamalıdır; yeniden başlatma ayrı bir komutla yapılır. Bu davranış butonla birlikte kumanda devresinin tasarımına bağlıdır ve proje ile üretici verisine göre kurulur.
Acil stop, makine güvenliğinde asıl koruma önlemlerini tamamlayan bir önlem sayılır. Olağan başlatma ve durdurma komutları için mantar başlı kumanda butonları ve yaylı kumanda butonları kullanılır.
Bu kategorideki markalar
- Schneider Electric: 40 mm başlıklı metal XB4 ve plastik XB5 kodlu çevirmeli ve anahtarlı butonlar, ışıklı XB5 modeller, XALK kodlu kutulu acil stoplar, ZB4 ve ZB5 kodlu başlıklar.
- EMAS: B, CP, CM, KB, MB, H ve D serilerinde çevirmeli, çekmeli, anahtarlı ve etiketli tipler. CM serisi metal, diğerleri plastik gövdelidir.
- ABB: yüzeye monte Smile ve EStrong, pano kapağına monte INCA aileleri, 22 mm delikli CE4T butonu ve CEPY1 kodlu kutulu modeller.
- Isıso: IA5 kodlu ışıklı ve ışıksız butonlar, ISM metal ve ISP plastik seri; ürün adlarında 1 NC kontak yazar.
- Gwest: sarı-siyah kutulu, NC kontaklı acil stop butonu.
Sipariş notları
- Satış birimi adettir. Schneider Electric ürünlerinin bir kısmı parça olarak listelenir: ürün adına göre ZB4BS844 başlık (operating head), ZB6Y7330 etikettir (legend). Komple buton arıyorsanız ürün adında kontak düzeni (1NC, 1NO + 1NC) yazan modellere bakın.
- Ek kontak blokları ve buton kafaları buton, sinyal aksesuarları ve yedekleri kategorisindedir; uyumu buton serisine göre kontrol edin.
- Aramada üretici kodunu kullanabilirsiniz; kod kimi üründe adda, kimi üründe stok kodunda kayıtlıdır (örneğin XB5AS8445, CP200E, IA5-01ZS).
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | Çevir-Bırak (Twist-to-Release) | Çek-Bırak (Pull-to-Release) | Anahtarlı Acil Stop + Kutulu İstasyon |
|---|---|---|---|
| Kurma (Reset) Yöntemi | Mantar kafayı ok yönünde çevirerek açma | Mantar kafayı dışarı doğru çekerek açma | Yalnız yetkili anahtarla çevirerek kurma |
| Kontak Yapısı | 1 NC veya 2 NC pozitif açmalı (IEC 60947-5-5) | 1 NC / 2 NC + 1 NO sinyal kontağı | 1 NC / 2 NC, sarı kapaklı IP65 kutulu |
| Montaj ve Çap | Ø22 mm pano deliği, Ø30/Ø40/Ø60 mm mantar kafa | Ø22 mm pano deliği, kırmızı mantar kafa | Sıva üstü sarı-kırmızı kombinasyon kutusu |
| Tipik Uygulama | Standart makine ve otomasyon panoları | Konveyör, pres ve operatör el istasyonları | Yetkisiz resetlemenin yasak olduğu tehlikeli hatlar |
Sık sorulan sorular
Acil stop butonunda neden NC kontak kullanılır?
NC (normalde kapalı) kontak, buton basılı değilken devreyi kapalı tutar ve basılınca açar. Böylece yalnız butona basılması değil, kablonun kopması ya da bir klemensin gevşemesi de devreyi keser ve makine durma yönünde tepki verir. NO kontakla kurulan bir durdurma devresinde aynı arıza fark edilmeden kalır ve buton basıldığında işlev görmez. Bu yüzden NO kontak durdurma devresinde değil, durum bildiriminde kullanılır.
Acil stop butonu kurulduğunda makine kendiliğinden çalışır mı?
Çalışmamalıdır. Acil stop butonu basıldığında kilitlenir ve elle çevrilerek, çekilerek ya da anahtarla kurulana kadar bu konumda kalır. Butonun kurulması yalnızca durdurma komutunu kaldırır; makinenin yeniden çalışması için ayrı bir başlatma komutu gerekir. Bu davranışı butonla birlikte kumanda devresinin tasarımı sağlar; devre proje ve üretici verisine göre kurulur.
22 mm acil stop butonunda 40 mm ne anlama gelir?
22 mm, butonun takıldığı pano deliğinin çapıdır; 40 mm ise mantar başlığın çapıdır. Bu kategoride aynı delik çapı için 30, 40 ve 60 mm başlıklı modeller listelenir. Başlık büyüdükçe butona avuç içiyle ve eldivenli elle basmak kolaylaşır, yan yana butonlar arasında bırakılması gereken boşluk da artar. İki ölçü EMAS ürün adlarında ayrı ayrı yazar.
Tek NC kontaklı mı, çift NC kontaklı mı acil stop butonu seçilmeli?
Bu, makinenin güvenlik devresinin kanal sayısına bağlıdır. Tek kanallı devrede bir NC kontak kullanılır. Emniyet rölesinin iki kanallı girişine bağlanan butonda birbirinden bağımsız iki NC kontak gerekir; röle iki kanalı karşılaştırarak kontak ya da kablo arızasını yakalar. Gereken yapı makinenin risk değerlendirmesiyle belirlenir, buton buna göre seçilir.
Acil stop butonunun altındaki sarı etiket neden kullanılır?
EN ISO 13850'de tarif edilen yaygın düzende kırmızı başlığın arkasında sarı bir zemin bulunur. Pano kapağı ya da kutu sarı değilse bu zemin, butonun altına takılan sarı etiketle sağlanır. Ürün adında etiketli yazan modellerde etiketin biçimini ürün görselinden kontrol edin; etiket üzerindeki yazı ve semboller için makinenin teknik dosyası esas alınır.