Buat Kutuları Seçim Rehberi
Buat, tesisatta kabloların eklendiği veya ayrıldığı noktada bu bağlantıları içine alarak koruyan ek kutusudur. Sıva üstü, şeffaf ve IP korumalı çeşitler.
Buat nedir? Buat, elektrik tesisatında kabloların birbirine eklendiği veya ayrıldığı noktada bu bağlantıları içine alarak koruyan ek kutusudur. Ekler klemens veya bağlantı elemanıyla yapılır; kapak, bağlantıları dokunmaya ve dış etkilere karşı kapatır. Sıva altı ve sıva üstü tipleri vardır; nemli ve dış ortamlarda IP koruma sınıfı yüksek buatlar seçilir.
Bu rehber Buat Kutuları kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Buat kutusu çeşitleri
Bu kategorideki buatlar sıva üstü montaj içindir.
- Sıva üstü opak buatlar: ABS gövdeli, vidalı veya geçme kapaklı kare, dikdörtgen ve yuvarlak kutular. Kırmalı modellerde giriş yeri gövdeden kırılarak açılır. Derin tipler aynı taban ölçüsünde daha yüksek gövde sunar; örneğin 120x120x70 mm ve 120x120x140 mm.
- Şeffaf kapaklı buatlar: ABS gövdeli, şeffaf vidalı kapaklı kutular; Bemis'te IP44 ve IP67 serileri vardır.
- Tıpalı buatlar: Kablo girişleri esnek tıpalıdır. Çetinkaya Pano'nun ürün tablosunda bu buatlar modele göre IP44, IP54 veya IP65 olarak verilir.
- Alüminyum buatlar: Gövde ve kapak alüminyumdur; menteşeli kapaklı modelleri bulunur.
- ATEX Ex-Proof buat ve buton kutuları: Patlayıcı ortam bölgeleri için alüminyum buatlar ile 1'li, 2'li, 4'lü ve 6'lı gibi buton kutuları.
IP koruma sınıfı nasıl okunur
IP kodu IEC 60529'da tanımlıdır; ilk rakam katı cisim ve toza, ikinci rakam suya karşı korumayı gösterir. Bu kategorideki ürünlerde şu sınıflar geçer:
- IP44: 1 mm'den büyük katı cisimlere ve her yönden sıçrayan suya karşı korumalı.
- IP54 ve IP55: Toza karşı korumalı; toz girişi tümüyle engellenmez. IP54 sıçrayan suya, IP55 su jetine karşı korumalıdır.
- IP65: Toz geçirmez, su jetine karşı korumalı.
- IP67: Toz geçirmez, geçici daldırmaya karşı korumalı; deney 1 m'ye kadar derinlikte 30 dakika sürer.
Su sınıfları 6'ya kadar birbirini kapsar; 7 rakamı su jetine karşı korumayı kendiliğinden içermez. Basınçlı suyla yıkanan yerde ürün verisinde su jeti sınıfının da belirtilmiş olmasına bakın; gereken sınıf proje ve üretici verisine göre belirlenir. Girişlere takılacak kablo rakorları ve boş kalan delikler için kör tapalar buatın sınıfına denk seçilmelidir.
Ölçü ve derinlik nasıl seçilir
Ürün adlarında taban ölçüleri ve derinlik milimetre olarak yazar (110x110x70 gibi); yuvarlak buatlarda çap verilir (Ø70, Ø80). TP Elektrik ürün adlarındaki 8 çıkışlı gibi ifadeler kablo giriş-çıkış yeri sayısını gösterir.
- Klemens sayısı ve tipi. İçeride kullanılacak buat klemensler ve eklenecek iletken sayısı taban ölçüsünü belirler.
- Kablo sayısı ve dış çapı. Giriş sayısı ve rakor ölçüsü buna göre çıkar; yan yüz yüksekliği rakor çapına yetmiyorsa derin tip gerekir.
- Bükme payı. Kalın kablolarda iletkenin kutu içinde dönüp klemense uzanacağı boşluk hesaba katılır.
- İçine cihaz girecekse. Sigorta modülü, kapak menteşesi ve buton kapağı gibi parçalar buat ve kombinasyon kutusu aksesuarları kategorisindedir; daha fazla şalt cihazı için panolar kategorisine bakın.
Gövde malzemesi ve patlayıcı ortam
ABS gövde yalıtkandır; Bemis ve TP Elektrik'te halojensiz (halogen free) seriler ayrıca listelenir. Alüminyum buatlarda TP Elektrik ürün verisi gövdeyi alüminyum enjeksiyon, vidaları paslanmaz olarak verir ve gövde topraklama bağlantısı belirtir; metal gövdenin koruma iletkenine bağlanması proje ve üretici verisine göre yapılır.
Ex-proof seride Bemis ürün verisi Zone 1, Zone 2, Zone 21 ve Zone 22 bölgelerini belirtir. Zone 1 ve 2 gaz, buhar ve sis kaynaklı, Zone 21 ve 22 toz kaynaklı patlayıcı ortam bölgeleridir. Ekipman, işletmenin bölge sınıflandırmasına ve ürün etiketindeki işaretlemeye göre seçilir; IP sınıfı tek başına patlayıcı ortama uygunluk anlamına gelmez.
Bu kategorideki markalar
- Bemis: Opak ve şeffaf kapaklı ABS buatlar, halojensiz seriler, alüminyum buatlar, ATEX Ex-Proof buat ve buton kutuları.
- TP Elektrik: Giriş sayısı adında yazan ABS buatlar, rakor girişli ve girişsiz şeffaf kapaklı buatlar, alüminyum buatlar.
- Çetinkaya Pano: Kırmalı, tıpalı, rakorlu tıpalı ve derin ABS buatlar.
Akiş Plastik sıva üstü kare buatlar listeler.
Sipariş notları
- Ürünler adetle satılır.
- Rakor ve kör tapa gerekiyorsa ürün içeriğini kontrol edin; rakor girişsiz modeller TP Elektrik ürün adlarında belirtilir.
- Akiş Plastik buatları terminli listelenir; teslim süresi siparişte teyit edilir.
- Ürün kodunu (BB1-0531-0063, 3310-213-0077, ÇP 1040 gibi) site aramasına yazarak ürünü doğrudan bulabilirsiniz.
Buat Kutusu Tipleri ve Seçim Karşılaştırma Tablosu
| Buat Tipi | Montaj ve Kapak Yapısı | IP Koruma ve Malzeme | Tipik Uygulama Alanı | Kategori Bağlantısı |
|---|---|---|---|---|
| Sıva Altı Buat ve Kasa | Tuğla/beton veya alçıpan içi gömme | IP20 – IP40 · Halojensiz / PVC | Konut ve ofis duvar içi kablo dağıtım ve anahtar-priz kasası | Buat Kutuları |
| Sıva Üstü (Harici) Buat Kutusu | Vidalı kapaklı veya contalı geçme kapak | IP54 – IP65 · ABS / Polikarbonat | Otopark, fabrika, dış cephe ve kablo tavası branşman noktaları | Buat Kutuları |
| Klemensli / Rekorlu Buat Kutusu | Gövde üzerinde membran veya PG/M rakor girişi | IP65 – IP67 · Darbeye dayanıklı gövde | Nemli/tozlu sahalarda sensör, aydınlatma ve motor buat bağlantısı | Buat ve Klemens Kutuları |
Sık sorulan sorular
IP44 buat ile IP67 buat arasındaki fark nedir?
IP44 buat 1 mm'den büyük katı cisimlere ve her yönden sıçrayan suya karşı korumalıdır; toz girişini engellemez. IP67 buat toz geçirmezdir ve geçici daldırmaya karşı korumalıdır; deney 1 m'ye kadar derinlikte 30 dakika sürer. IP67, su jetine karşı korumayı kendiliğinden kapsamaz. Her iki sınıf da ancak kablo girişleri buatın sınıfına denk rakor veya tıpayla kapatıldığında geçerlidir.
Kırmalı, tıpalı ve rakorlu buat arasındaki fark nedir?
Fark kablo girişinin biçimindedir. Kırmalı buatta gövdedeki inceltilmiş giriş yerleri kırılarak açılır ve girişe rakor ya da tıpa ayrıca takılır. Tıpalı buatta girişler esnek tıpalıdır. Rakor girişli buatta gövdede rakor için hazır giriş yerleri bulunur; rakorun ürünle birlikte gelip gelmediği ürün içeriğinden kontrol edilir. Rakor girişsiz modellerde delik montajda açılır.
Buat kutusunun ölçüsü neye göre seçilir?
Önce içeride kullanılacak klemenslerin sayısı ve tipi, sonra giren ve çıkan kabloların sayısı ile dış çapı belirlenir. Taban ölçüsü klemenslere ve kablonun kutu içindeki bükme payına, derinlik ise rakor çapına ve üst üste gelen iletkenlere göre seçilir. Aynı taban ölçüsünün derin tipi bulunan seriler vardır; ürün adındaki üçüncü ölçü derinliği verir.
Yuvarlak buat ve yer buatı bu kategoride var mı?
Kategoride sıva üstü yuvarlak buatlar bulunur; ürün adlarında çap Ø70 veya Ø80 gibi değerlerle ya da 70x40 ve 85x45 gibi çap ve derinlikle belirtilir, geçme kapaklı, vidalı kapaklı ve tıpalı tipleri vardır. Zemine gömülen yer buatları ve sıva altı kasalar bu kategoride listelenmez. Yuvarlak buat seçerken çapın yanında giriş sayısına ve IP sınıfına bakın.
ATEX ex-proof buat hangi bölgelerde kullanılır?
Bu kategorideki Bemis ATEX Ex-Proof alüminyum buat ve buton kutularının ürün verisinde Zone 1, Zone 2, Zone 21 ve Zone 22 belirtilir. Zone 1 ve 2 gaz, buhar veya sis, Zone 21 ve 22 toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşabilen bölgelerdir. Ürünün belirli bir tesise uygunluğu, işletmenin bölge sınıflandırmasına ve ürün etiketindeki işaretlemeye göre değerlendirilir.