Elektrik Kablo Renk Kodları: Faz, Nötr ve Topraklama (TS HD 308 S2)
TS EN 60445 ve TS HD 308 S2 standartlarına göre tek fazlı, üç fazlı (L1-L2-L3-N-PE), DC ve pano içi kumanda kablolarında standart damar renk kodları.
Elektrik tesisatlarında faz, nötr ve koruma topraklaması iletkenlerinin yalıtım renkleri; bakım güvenliği, faz sırası takibi ve ölümcül elektrik çarpmalarının önlenmesi için TS EN 60445 (eski IEC 60446) ve çok damarlı kablolarda TS HD 308 S2 standartlarıyla zorunlu kurallara bağlanmıştır.
> İlgili Kategori: Renk ve kesit seçeneklerine göre tek damarlı ve çok damarlı kabloları NYA Kablolar, NYAF Kablolar ve TTR Kablolar sayfalarından inceleyebilirsiniz.
Standart AC tesisat renkleri: Kahverengi, Siyah, Gri, Mavi ve Sarı-Yeşil
2000'li yıllardaki Avrupa uyumlaştırmasıyla birlikte güncel bina ve sanayi tesisatlarında geçerli standart damar renkleri şunlardır:
| İletken Görevi | Sembol | Standart Renk (TS EN 60445 / HD 308 S2) | Katalog Renk Filtresi (NYA / NYAF) |
|---|---|---|---|
| 1. Faz (Tek fazda ana faz) | L / L1 | Kahverengi | Kahverengi NYA · Kahverengi NYAF |
| 2. Faz (Üç fazlı sistem) | L2 | Siyah | Siyah NYA · Siyah NYAF |
| 3. Faz (Üç fazlı sistem) | L3 | Gri | Gri NYA · Gri NYAF |
| Nötr iletkeni | N | Açık Mavi | Mavi NYA · Mavi NYAF |
| Koruma topraklaması | PE | Sarı-Yeşil (çift renk) | Sarı-Yeşil NYA · Sarı-Yeşil NYAF |
> Kritik Güvenlik Kuralı: Sarı-yeşil çift renkli iletken, hiçbir koşulda faz, anahtar dönüşü veya nötr iletkeni olarak kullanılamaz; uçlarına makaron ya da bant sarılarak görev değiştirilmesi standartlara aykırıdır ve doğrudan çarpılma riski doğurur.
Çok damarlı kablolarda `G` ve `X` kodu (3G2,5 ile 3X2,5 farkı)
NYM, TTR, NYY ve N2XH kataloglarında damar sayısı ile kesit arasındaki harf, kabloda sarı-yeşil damar bulunup bulunmadığını belirtir (TS HD 308 S2):
- `G` harfi (örn. 3G2,5 mm²): Kablo içinde sarı-yeşil (PE) damar vardır.
- `X` harfi (örn. 3X2,5 mm²): Kablo içinde sarı-yeşil damar yoktur (örn. nötrsüz üç faz motor beslemesi).
| Damar Sayısı | Sarı-Yeşilli Tip (`G`) | Sarı-Yeşilsiz Tip (`X`) |
|---|---|---|
| 2 damarlı | Yok (2 damarda PE + faz tek başına olmaz) | 2X: Kahverengi + Mavi |
| 3 damarlı | 3G: Sarı-Yeşil + Kahverengi + Mavi (tek faz topraklı priz/linye) | 3X: Kahverengi + Siyah + Gri (3 faz nötrsüz) |
| 4 damarlı | 4G: Sarı-Yeşil + Kahverengi + Siyah + Gri (3 faz + PE motor hattı) | 4X: Mavi + Kahverengi + Siyah + Gri (3 faz + N) |
| 5 damarlı | 5G: Sarı-Yeşil + Mavi + Kahverengi + Siyah + Gri (TN-S 3 faz + N + PE) | 5X: Numaralı siyah damarlar |
5 damardan fazla kumanda kablolarında ise genellikle bir adet sarı-yeşil damar ve üzerinde beyaz rakamlarla 1, 2, 3... numaralandırılmış siyah damarlar kullanılır.
Pano içi kumanda (EN 60204-1) ve DC sistem renkleri
Makine ve otomasyon panolarında (TS EN 60204-1) ve doğru akım (DC / solar / akü) devrelerinde renk ayrımı arıza tespitini hızlandırır:
- Siyah: AC ve DC güç devreleri.
- Kırmızı: AC kumanda devreleri (Kırmızı NYAF).
- Koyu Mavi: 24 V DC kumanda devreleri (PLC giriş/çıkış ve sensör hatları; açık mavi yalnızca güç nötrü N içindir).
- Turuncu: Ana şalter kapatıldığında dahi dış kaynaktan enerjili kalabilen kilitleme/ihbar devreleri.
- DC güç hatları (TS EN 60445): Pozitif (L+) için kahverengi (uygulamada akü ve PV sahada kırmızı da yaygındır), negatif (L−) için gri (uygulamada siyah/mavi ile karşılaşılır).
> Eski Tesisat Uyarısı: 2004 öncesi Türkiye bina tesisatlarında faz için siyah/kırmızı, nötr için gri ve topraklama için kırmızı veya sarı iletkenlerle karşılaşılabilir. Mevcut bir buatı açtığınızda renge güvenmeyin; enerjiyi kesmeden önce mutlaka iki kutuplu gerilim test cihazı veya dijital multimetre ile faz-nötr-toprak doğrulaması yapın.
Sık sorulan sorular
Kahverengi ve mavi kablo hangisi faz, hangisi nötrdür?
Tek fazlı 230 V AC kablolarda kahverengi damar faz (L), açık mavi damar nötr (N), sarı-yeşil damar ise koruma topraklaması (PE) hattıdır.
Trifaze (3 fazlı) kabloda L1, L2 ve L3 renk sırası nasıldır?
TS HD 308 S2 standardına göre L1 fazı kahverengi, L2 fazı siyah, L3 fazı gri renktedir. Nötr hattı açık mavi, koruma topraklaması ise sarı-yeşildir.
Nötr bulunmayan 3 fazlı motor hattında mavi damar faz olarak kullanılabilir mi?
Sarı-yeşil dışındaki mavi damar, devrede hiç nötr yoksa ve kablo içinde uygun başka damar bulunmuyorsa her iki ucunda açıkça işaretlenerek faz iletkeni olarak kullanılabilir; ancak doğrusu 4G (kahverengi-siyah-gri + sarı-yeşil) kablo seçmektir. Sarı-yeşil damar ise asla faz veya nötr yapılamaz.
Ethernet (CAT6) kablolarındaki renk dizilimi aynı standarda mı tabidir?
Hayır. Zayıf akım ağ kablolarında 8 bükümlü tel TIA/EIA-568 (T568B / T568A) pin dizilimine göre sıralanır; ayrıntılı şema için CAT6 T568B renk dizilimi ve CCA kablo rehberine bakabilirsiniz.