SCADA Nedir? Endüstriyel Otomasyon Yazılımları Rehberi
SCADA, birçok PLC ve cihazı izleyen denetim sistemidir. Plant SCADA, AVEVA Edge ve InTouch lisans türlerini, tag sayısı ve seçim ölçütlerini inceleyin.
SCADA nedir, nerede kullanılır
SCADA (Supervisory Control and Data Acquisition, Türkçesiyle denetimli kontrol ve veri toplama), endüstriyel süreçleri izlemeyi ve denetlemeyi sağlayan yazılım ve donanım öğelerinden oluşan sistemdir. Operatör, tesis ekipmanından gelen veriyi gerçek zamanlı görür; geçmiş veri de kayıt altına alınabilir. Su ve atık su, enerji, üretim, ulaşım ve geri dönüşüm gibi alanlarda kullanılır.
Bu kategorideki ürünler donanım değil, yazılım lisanslarıdır. Kategori Otomasyon ve Kontrol grubunun içindedir ve örnek ürün adlarında Plant SCADA, Plant HMI, AVEVA Edge, AVEVA InTouch, Vijeo Designer ve EcoStruxure Operator Terminal Expert geçer.
Bu kategorideki lisans türleri
- Plant SCADA 2023 Server: Sunucu lisansları, örnek adlarda 1000 ve 10000 tag değerleriyle listelenir. Üretici sayfası, proje değişikliklerinin sunuculara ve istemcilere merkezden ve kontrollü biçimde aktarılmasından söz eder.
- Plant SCADA 2023 Control Client: İstemci tarafı için ayrı listelenen kalemdir; adlarda 1000, 2500 ve 10000 tag değerleri görülür. Üretici, kontrol odası iş istasyonları için masaüstü istemciden söz eder.
- Plant HMI 2023: Ayrı bir ürün adıyla listelenir; adlarda 100, 300 ve 600 tag değerleri geçer. Kapsamı üretici belgesine göre okunmalıdır.
- AVEVA Edge 2023 SCADA Runtime: Adlarda 150 tag veya 16K tag ve bir Thin Client ifadesi bulunur. Üretici, Edge çalışma ortamlarının Windows ve Linux için sunulduğunu belirtir.
- AVEVA InTouch Unlimited Professional: Üretici, InTouch HMI'ı operatörler için HMI görselleştirme yazılımı olarak tanımlar.
- Runtime lisansları: Vijeo Designer Runtime PC lisansı ve EcoStruxure Operator Terminal Expert Runtime IPC ve PC lisansı ayrı kalemlerdir. Adlarındaki Runtime, PC ve IPC ifadeleri bir bilgisayara ve çalışma ortamına işaret eder; kapsamı üretici belgesinden doğrulayın.
SCADA, HMI ve PLC arasındaki fark
PLC, tek tek makine veya varlıkların gerçek zamanlı kontrolü için tasarlanmış donanımdır. HMI, operatörün sensör, vana ve motor gibi cihazlarla etkileşim kurduğu arayüz yazılımıdır. SCADA ise birçok PLC ve diğer cihazı birlikte denetleyebilen daha geniş bir sistemdir.
Bu kategori PLC programlama yazılımını örneklerinde göstermez; PLC donanımı için PLC Sistemleri, ekran donanımı için HMI ve Operatör Panelleri kategorisine bakılır.
Lisans seçerken nelere bakılır
- Tag sayısı: Tag, bir veri noktasıdır; örneğin bir sıcaklık değeri veya bir motorun çalışma durumu. Lisans adındaki tag değeri projenin ihtiyacını karşılamalıdır. Proje için gereken sayı, üretici lisans kılavuzundaki sayma kuralına göre belirlenir.
- Rol: Veri toplayan sunucu mu, operatörün baktığı istemci mi, yoksa tek makinelik bir HMI mı gerekiyor.
- Çalışma platformu: Uygulamanın çalışacağı bilgisayar, Panel PC veya sunucu ile yazılımın desteklediği işletim sistemi uyumlu olmalıdır.
- Sürüm ve ürün ailesi: Mevcut projeyi hangi yazılım ve sürümle hazırladıysanız ona uygun lisans seçilir. Ürün kodu ve sürüm bilgisini birebir karşılaştırın.
- Haberleşme: Sahadaki cihazlarla iletişim için Endüstriyel Haberleşme tarafındaki ağ geçitleri ve switchler de planlanmalıdır.
Elektrik tarafında sayaç ve analizör verisi toplamak için Enerji İzleme Yazılım ve Hizmetleri kategorisi de ayrıca vardır.
Bu kategorideki markalar
Kategorideki tüm ürünler Schneider Electric markalıdır. Örnek ürün adları Plant SCADA, Plant HMI, AVEVA Edge ve AVEVA InTouch gibi lisans kalemlerini, ayrıca Vijeo Designer ve EcoStruxure Operator Terminal Expert runtime lisanslarını ve SoMove yazılımını içerir.
Sipariş notları
Ürünler adet olarak listelenir. Bazı kalemler terminli işaretlidir; bunlar için teslim süresi sipariş sürecinde onaylanır. Ürün adlarında Softkey veya Dijital gibi ifadeler geçebilir; doğru kalemi bulmak için stok kodunu arama kutusuna yazın.
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | PLC ve HMI Programlama Yazılımı | SCADA İzleme ve Kayıt Yazılımı | Haberleşme / OPC ve Bulut Ağ Geçidi |
|---|---|---|---|
| Temel İşlev | Lojik kodlama (LD/ST/FBD) ve operatör ekran tasarımı | Merkezi tesis izleme, reçete, alarm ve tarihçe | Farklı marka PLC'leri üst sisteme bağlama |
| Lisanslama Modeli | Donanım ailesine özel veya mühendislik koltuk lisansı | Tag (değişken) sayısı + Runtime / Geliştirme lisansı | Kanal/sürücü sayısı veya cihaz başı lisans |
| Protokol Desteği | Modbus, Profinet, EtherCAT, CANopen | OPC UA/DA, Modbus TCP, MQTT, SQL veritabanı | Çoklu endüstriyel protokol dönüştürme |
| Seçim Kriteri | Kullanılan PLC/HMI serisiyle birebir sürüm uyumu | Toplam I/O tag kapasitesi ve istemci (client) sayısı | İşletim sistemi ve siber güvenlik uyumluluğu |
Sık sorulan sorular
SCADA ile HMI yazılımı aynı şey midir?
Aynı değildir. HMI yazılımı operatörün sahadaki cihazlarla etkileşim kurduğu görsel arayüzü sağlar. SCADA ise birçok PLC'yi ve diğer cihazı birlikte denetleyebilen daha geniş bir sistemdir. AVEVA Edge gibi bazı ürünler hem SCADA hem HMI çözümü olarak tanımlanır; lisans kapsamı ürün koduna ve üretici verisine göre okunmalıdır.
SCADA yazılımı PLC'nin yerini alır mı?
Almaz. PLC, tek tek makine veya varlıkların gerçek zamanlı kontrolü için tasarlanmış donanımdır. SCADA yazılımı birçok PLC ile birlikte kullanılabilir; üretici ve cihaz verilerini tek yerden izlemeyi sağlar. İki katmanın görev dağılımı proje tasarımına ve üretici belgelerine göre belirlenir.
Tag sayısı lisans seçimini nasıl etkiler?
Bu kategorideki ürün adlarında 100, 1000, 10000 veya 16K gibi tag değerleri geçer ve bunlar farklı lisans kalemlerini ayırır. Tag, bir veri noktasıdır. Bazı üreticiler SCADA lisansını istemci veya tag sayısına göre fiyatlandırır. Projenizin tag ihtiyacını ve üreticinin sayma kuralını lisans kılavuzundan doğrulayın; sonra kalemi seçin.
Runtime lisansı ile geliştirme yazılımı arasındaki fark nedir?
Geliştirme yazılımı, ekranları ve uygulamayı hazırladığınız araçtır. Runtime ise hazırlanmış uygulamanın çalıştığı bileşendir. Örneğin AVEVA Edge için üretici, uygulamanın bir kez geliştirilip Linux tabanlı uç cihazlara, PC'lere ve endüstriyel bilgisayarlara dağıtılabildiğini belirtir. Kategoride Vijeo Designer Runtime PC lisansı gibi kalemler vardır; kapsamı üretici belgesinden kontrol edin.
Plant SCADA Server ile Control Client lisansı birlikte mi gerekir?
Ürün adlarında Server ve Control Client ayrı kalemler olarak geçer. Üretici, proje değişikliklerinin sunuculara ve istemcilere aktarıldığı bir yapıdan söz eder. Hangi kombinasyonun gerektiği, kaç operatör istasyonu kurulacağına ve proje mimarisine bağlıdır. Sipariş öncesi üreticinin lisans kılavuzuna ve proje tasarımına bakın.