Enkoderler Seçim Rehberi
Artımsal enkoder mil döndükçe 90° faz farklı A ve B kanallarından darbe üretir; seçimde çözünürlük (ppr) ve hassasiyet hesabı yapılır.
Bu rehber Enkoderler kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Artımsal enkoder nasıl çalışır
Artımsal enkoder, mil döndükçe A ve B adlı iki kanaldan kare dalga darbeler üretir. İki kanal arasında 90° faz farkı vardır; hangi kanalın önde olduğuna bakılarak dönüş yönü anlaşılır. Birçok modelde bulunan üçüncü kanal (Z ya da indeks), mil belirli bir referans konumundayken sinyal verir ve sayımı sıfırlamak için kullanılır. Çözünürlük, bir turdaki darbe sayısıyla (ppr) ifade edilir.
Sayıcı ya da sürücü, A ve B kanallarının kenarlarını ×1, ×2 ya da ×4 olarak değerlendirebilir. ×4 değerlendirmede bir darbe periyodunun dört kenarı da sayılır; 1000 ppr bir enkoder turda 4000 sayım verir.
Çözünürlük nasıl seçilir
İki hesap birlikte yapılır.
- Hassasiyet: bir sayımın karşılığı, bir turda alınan yolun sayım sayısına bölümüdür. Çevresi 200 mm olan bir ölçüm tekerinde 1000 ppr enkoder ×1 değerlendirmede darbe başına 0,2 mm, ×4 değerlendirmede 0,05 mm verir.
- Frekans: darbe frekansı, devir sayısı (rpm) ile ppr değerinin çarpımının 60'a bölümüdür. 1500 rpm'de 1000 ppr enkoder 25 kHz, 3600 ppr enkoder 90 kHz üretir. Bu değer hem enkoderin en yüksek tepki frekansının hem de sayıcı girişinin sayabildiği frekansın altında kalmalıdır.
İhtiyaçtan yüksek ppr, kullanılmayacak bir hassasiyet için darbe frekansını yükseltir. Enkoderi bir PLC'ye bağlayacaksanız PLC Sistemleri kategorisindeki CPU'nun hızlı sayıcı girişini, yalnızca devir ya da uzunluk gösterecekseniz Takometreler ve Sayıcılar kategorisindeki cihazın sayma hızını kontrol edin.
Çıkış tipi, besleme ve kablo
- Open collector: çıkış transistörü hattı yalnızca 0 V'a çeker; yüksek seviyeyi bir çekme (pull-up) direnci oluşturur. Kategorideki Delta ES5 open collector modelleri 7-24 V DC beslemelidir.
- Totem pole: hat iki transistörle hem 0 V'a hem besleme gerilimine sürülür. Autonics E50S8 kodundaki T bu çıkışı gösterir; üretici, totem pole çıkışın NPN open collector ya da gerilim çıkışlı tip gibi de bağlanabildiğini belirtir.
- Line driver: her kanalı tersiyle birlikte diferansiyel (RS-422 tipi) sinyal olarak verir; alıcı ortak mod gürültüsünü bastırır. Yüksek frekansta ve enkoderin sayıcıdan uzak olduğu yerlerde tercih edilir, diferansiyel girişli alıcı ister. Delta ES5 line driver modelleri 5-12 V DC beslemelidir; 24 V DC ile beslenmez.
Besleme için 5 V, 12 V ve 24 V DC çıkışlı modeller Güç Kaynakları kategorisindedir. Enkoder sinyalleri ekranlı kabloyla, line driver sinyalleri ekranlı ve bükümlü çift kabloyla taşınır; LIYCY sinyal kabloları kategorisinde çift bükümlü tipler de bulunur, ekransız LIYY ile farkı için LIYY ve LIYCY kablo arasındaki fark nedir? yazısına bakabilirsiniz. Kablo tipini ve en büyük kablo boyunu üretici verisine göre belirleyin.
Mekanik bağlantı
Bu kategorideki enkoderler mil tipidir: ölçülen mile esnek bir kaplinle ya da bir ölçüm tekeriyle bağlanır. Mil çapını, gövde ölçüsünü, kablo çıkış yönünü, mile gelebilecek yük sınırlarını ve kaplinin izin verdiği eksen kaçıklığını üretici veri sayfasından alın. Buradaki ürünler harici enkoderdir; servo motorların enkoderi motorun içindedir ve servo sürücüye üreticinin tanımladığı enkoder kablosuyla bağlanır.
Bu kategorideki markalar
- Autonics: E50S8 serisi artımsal döner enkoderler. Kodda E50S 50 mm gövde çaplı mil tipini, 8 mil çapını (8 mm), sonraki sayı çözünürlüğü, 3 ise A, B ve Z çıkışlarını gösterir; 100, 360, 500, 1000, 2000 ve 3600 ppr modeller listelenir.
- Delta Electronics: ES5 serisi döner enkoderler; ürün adında çıkış tipi ve besleme gerilimi yazar. Çözünürlük adda yer almaz, ürün kodunun içindedir; siparişten önce üreticinin kod tablosundan doğrulayın.
Sipariş notları
- Ürünler adetle satılır.
- Terminli listelenen modelde teslim süresi sipariş öncesinde teyit edilir.
- Kaplin ve montaj braketinin ürünle gelip gelmediğini sipariş öncesinde teyit edin.
- Aramaya üretici kodunu (E50S8-1000-3-T-1, ES5-06LN6842 gibi) yazarak ürüne doğrudan ulaşabilirsiniz.
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | Artımlı (Incremental) Enkoder | Mutlak (Absolute) Enkoder | Tekerlekli / İpli Ölçüm Enkoderi |
|---|---|---|---|
| Konum Bilgisi | Tur başına darbe (PPR — ör. 100, 360, 1024, 2500 PPR) | Enerji kesilse bile açısal konumu unutmaz (Bit çözünürlük) | Doğrusal mesafe ve hat hızı ölçümü (mm / darbe) |
| Çıkış Sinyali | Totem-Pole (Push-Pull / HTL 10–30 V) veya Line Driver (5 V TTL) | SSI, BISS, Profinet, CANopen veya paralel/analog çıkış | A, B, Z faz çıkışlı (HTL / TTL) |
| Mekanik Yapı | Mil tipi (solid shaft Ø6–Ø10 mm) veya delik milli (hollow shaft) | Tek turlu (single-turn) veya çok turlu (multi-turn) | Yaylı ölçüm tekerleği veya çekme telli mekanizma |
| Tipik Uygulama | Motor hız geri beslemesi, boy kesme, dolum | CNC eksenleri, vinç, robot kolu ve döner tabla | Konveyör, tekstil/kağıt/sac boy ölçüm hatları |
Sık sorulan sorular
Enkoderde ppr ne demektir?
Ppr (pulse per revolution), enkoderin bir kanalından milin bir tam turunda çıkan darbe sayısıdır ve artımsal enkoderin çözünürlüğünü gösterir. 1000 ppr bir enkoder turda 1000 darbe üretir; sayıcı A ve B kanallarının bütün kenarlarını değerlendiriyorsa (×4) turda 4000 sayım elde edilir. Yüksek ppr daha ince ölçüm sağlar, ancak aynı devirde darbe frekansını da yükseltir.
Enkoder kablosu ne kadar uzatılabilir?
Tek bir sınır değeri yoktur; izin verilen boy çıkış tipine, darbe frekansına ve kabloya bağlıdır. Kablo uzadıkça hat direnci ve iletkenler arası kapasite darbelerin dalga biçimini bozar; yüksek frekansta bu, sayım hatasına yol açabilir. Uzun mesafede ve gürültülü ortamda diferansiyel sinyal veren line driver çıkış ile ekranlı, bükümlü çift kablo tercih edilir. En büyük kablo boyunu enkoder üreticisinin verisinden alın ve sinyal kablosunu güç kablolarından ayrı döşeyin.
Line driver çıkışlı enkoder için sayıcıda ya da PLC'de ne aranır?
Line driver çıkış her kanalı tersiyle birlikte verir; bu yüzden alıcının diferansiyel (RS-422 tipi) girişi olmalıdır. Tek uçlu 24 V girişli bir sayıcı ya da PLC girişi bu sinyali doğrudan değerlendiremez. Kategorideki Delta ES5 line driver modelleri 5-12 V DC ile beslenir; panoda yalnızca 24 V DC varsa ayrı bir besleme gerekir. Girişiniz tek uçluysa open collector ya da totem pole çıkışlı bir model seçin.
Artımsal enkoder PLC'nin standart dijital girişine bağlanır mı?
Bu, darbe frekansına bağlıdır. Orta devirlerde bile frekans onlarca kHz'e ulaşır: 1500 rpm'de 1000 ppr enkoder 25 kHz üretir. Bu düzeydeki frekanslar için PLC'nin hızlı sayıcı girişi ya da ayrı bir sayıcı modülü kullanılır; düşük devirli ve düşük ppr'li uygulamalarda frekans çok daha düşüktür. Girişin sayabildiği en yüksek frekansı ve kabul ettiği sinyal tipini (open collector ya da diferansiyel) PLC üreticisinin verisinden doğrulayın.
Enerji kesilince artımsal enkoder konumu hatırlar mı?
Hayır. Artımsal enkoder mutlak konumu bildirmez, yalnızca hareket miktarını ve yönünü verir; konum bilgisi sayıcıda ya da kontrolörde tutulur. Enerji geri geldiğinde eksen bir referans noktasına gönderilerek (home) sayım yeniden eşlenir. Enerji verildiği anda konumu bildirmesi gereken eksenlerde mutlak enkoder kullanılır; bu kategorideki ürünler artımsal tiptedir.