Ex-Proof Armatür Nedir? Çeşitleri ve Seçim Kriterleri
Ex-proof armatür, yanıcı gaz, buhar ya da toz bulunabilen patlayıcı ortamlarda tutuşma kaynağı oluşturmayacak biçimde tasarlanıp belgelendirilen aydınlatma armatürüdür.
Ex-proof armatür, yanıcı gaz, buhar ya da toz bulunabilen patlayıcı ortamlarda tutuşma kaynağı oluşturmayacak biçimde tasarlanan ve bu amaçla belgelendirilen aydınlatma armatürüdür. Akaryakıt ve LPG tesisleri, boya ve solvent depoları, kimya tesisleri, un değirmenleri ve silolar gibi tehlikeli bölge sınıflandırması yapılan yerlerde kullanılır. IP65 etanj armatür ex-proof armatürün yerini tutmaz: IP yalnız toz ve su girişine karşı korumayı gösterir.
Bölgeye göre çeşitleri
| Bölge (gaz / toz) | Patlayıcı ortam | Gereken ekipman kategorisi |
|---|---|---|
| Bölge 0 / 20 | Sürekli ya da uzun süre bulunur | Kategori 1 (EPL Ga / Da) |
| Bölge 1 / 21 | Normal çalışmada ara sıra oluşabilir | Kategori 2 (EPL Gb / Db) ya da 1 |
| Bölge 2 / 22 | Normal çalışmada beklenmez, olursa kısa sürer | Kategori 3 (EPL Gc / Dc), 2 ya da 1 |
Üst kategori alt bölgede kullanılabilir, tersi olmaz. Koruma tipi (ör. Ex d alev sızdırmaz, Ex e artırılmış emniyet, Ex t toz korumalı gövde) etiketteki Ex işaretlemesinde yazar; etiketin okunuşu Ex-Proof Buat ve Buton Kutusu rehberinde anlatılır.
Seçim kriterleri
- Bölge ve kategori: Armatürün kategorisi, tesisin patlamadan korunma dokümanındaki bölge haritasına uymalıdır.
- Gaz ya da toz grubu: Armatürün grubu (gazda IIA, IIB, IIC; tozda IIIA, IIIB, IIIC) ortamdaki maddenin grubuna eşit ya da daha zorlu olmalıdır.
- Sıcaklık sınıfı: Armatürün en yüksek yüzey sıcaklığı maddenin tutuşma sıcaklığının altında kalmalıdır: T1 450 °C, T2 300 °C, T3 200 °C, T4 135 °C, T5 100 °C, T6 85 °C.
- Ortam sıcaklığı: Etikette başka aralık yazmıyorsa sertifika -20…+40 °C için geçerlidir; sıcak tavan altlarında etiketteki Ta aralığına bakın.
- Kablo girişi: Kablo, armatürün koruma tipine uygun Ex sertifikalı rakorla girmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Etanj armatürü ex-proof sanmak: IP65 su ve toza karşı korur, tutuşmaya karşı değil.
- Bölge 2 armatürünü Bölge 1'e takmak: Bölge 1 için kategori 2 (EPL Gb) ya da 1 gerekir.
- Sertifikasız rakor ya da tapa kullanmak: Boş girişler Ex sertifikalı körtapayla kapatılmalıdır.
- Gövdeyi değiştirmek: Sonradan delik açmak ya da sürücüyü üreticinin öngörmediği parçayla değiştirmek sertifikayı geçersiz kılar.
Mevzuat ve standartlar
- 2014/34/AB (ATEX): Türkiye'de Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik olarak uygulanır. Bölge sınıflandırması ve patlamadan korunma dokümanı ise Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik ile işverene yüklenir.
- IEC/EN 60079 serisi: 60079-0 genel gerekler, 60079-10-1 ve 60079-10-2 bölge sınıflandırması, 60079-14 tesisat.
Welibaba kataloğundaki ex-proof armatürler
Ex-Proof Armatürler kategorisindeki 4 aktif ürünün tamamı MAS LED armatürdür: MAS-1939EX (20 W), MAS-1828EX (40 W), MAS-1900EX (60 W) ve MAS-1902EX (80 W). Ürün sayfalarına göre IP65 ve ABS/PC gövdelidirler; bölge olarak yalnız Zone 2 (üretici katalog beyanı) belirtilir. Bölge 1 ya da toz bölgeleri için uygun olduklarını varsaymayın; tam Ex işaretlemesini ve sertifika numarasını siparişten önce üreticiden isteyin.
Patlayıcı ortam dışındaki nemli ve tozlu alanlar için LED Etanj Armatürler, patlayıcı ortamdaki ekler ve butonlar için ATEX Ex-Proof Buat ve Buton Kutuları kategorisine bakın.
Sık sorulan sorular
Ex-proof armatür ile etanj armatür arasındaki fark nedir?
Etanj armatür toz ve suya karşı korunur ve IP65 gibi bir IP sınıfı taşır. Ex-proof armatür patlayıcı ortamda tutuşma kaynağı olmaması için belgelendirilir ve Ex işaretlemesi taşır.
Zone 2 armatür Zone 1'de kullanılabilir mi?
Hayır. Bölge 1 için kategori 2 (EPL Gb) ya da kategori 1 armatür gerekir; kategori 2 armatür Bölge 2'de de kullanılabilir.
MAS ex-proof armatürler toz ortamında kullanılabilir mi?
Ürün sayfalarında yalnız Zone 2 belirtilir, toz bölgesi bilgisi yoktur. Toz ortamı için işaretlemede toz harfi D (ör. II 3D, EPL Dc) ve III grubu (IIIA, IIIB ya da IIIC) bulunmalıdır; bunu üreticiden doğrulayın.