Kalıcı Kumanda Butonu Nedir? Çeşitleri ve Seçim Kriterleri
Kalıcı kumanda butonu, basıldığında basılı konumda kalan ve yeniden basılana kadar kontağını değişmiş durumda tutan pano ve makine kumanda butonudur.
Kalıcı kumanda butonu (itme-itme ya da push-push buton), basıldığında basılı konumda kalan ve yeniden basılana kadar kontağını değişmiş durumda tutan kumanda butonudur. Aydınlatma, fan, pompa ya da ısıtıcı gibi uzun süre devrede kalacak bir yüke, ayrı bir mühürleme (kendini tutma) devresi kurmadan açma ve kapama komutu vermek için kullanılır. Yaylı buton ve acil stop butonundan ayrı bir üründür.
Kalıcı buton ile yaylı buton farkı
| Kalıcı buton | Yaylı buton | |
|---|---|---|
| Basınca | Basılı konumda kalır, kontak değişmiş durumda kalır | Kontak yalnız basılı tutulduğu sürece değişir |
| Geri dönüş | İkinci basışta geri gelir | Bırakınca kendiliğinden geri döner |
| Tipik kullanım | Aydınlatma, fan, ısıtıcı, çalışma modu | Motor start/stop, kontaktör mühürleme devresi, reset |
| Enerji kesilip gelince | Kontak kapalı kaldığı için yük kendiliğinden yeniden çalışır | Mühürleme düştüğü için yük yeniden start komutu bekler |
Kalıcı buton çeşitleri
- Kontağa göre: 1NO (normalde açık) model basınca devreyi kapatır, 1NC (normalde kapalı) model basınca devreyi açar.
- Koruma sınıfına göre: Katalogda EMAS B ve MB serileri IP50, CP serisi IP65'tir. Yıkanan, tozlu ya da dış ortama yakın panolarda IP65 tercih edilir.
- Montaj çapına göre: Katalogdaki EMAS ve Schneider Electric kalıcı butonları 22 mm delik içindir.
Seçim kriterleri
- Görev: Buton kalıcı bir durumu mu (ışık açık, fan çalışıyor) yoksa bir başlatma komutunu mu verecek? Motor ve makine başlatmada yaylı start butonu ile kontaktör mühürlemesi kullanılır; kalıcı buton, enerji geri geldiğinde kendiliğinden çalışması sakınca yaratmayan yükler içindir.
- Kontak tipi: Butonun devreyi kapatması gerekiyorsa 1NO, açması gerekiyorsa 1NC seçin.
- Kontak değerleri: Kumanda devresinin gerilimi ve akımı kontak değerinin altında kalmalıdır. Kontaktör bobini gibi endüktif AC yüklerde AC-15, DC bobinlerde DC-13 kullanım kategorisindeki değer esas alınır; örneğin Schneider Electric XA2AH için katalog verisi 240 V AC'de 3 A (AC-15), 250 V DC'de 0,27 A (DC-13) verir. Bu değerler kumanda devresi cihazları standardı IEC 60947-5-1'e göre tanımlanır.
- Renk: Makine elektrik donanımı standardı IEC 60204-1, aynı butonla sırayla hem başlatma hem durdurma yapılıyorsa beyaz, gri ya da siyah renk önerir; bu görevde kırmızı, sarı ve yeşil kullanılmaz. Makine panosunda bu göreve uyan katalog modeli siyah Schneider Electric XA2AH021'dir.
- Montaj çapı ve seri: Panodaki diğer butonlarla aynı delik çapını (22 mm ya da 16 mm) ve mümkünse aynı seriyi seçin; farklı serilerin başlık, etiket ve kontak blokları birbirine uymaz.
Sık yapılan hatalar
- Motor başlatmada kalıcı buton kullanmak: Enerji kesilip geri geldiğinde motor kendiliğinden kalkar; makinede beklenmeyen yeniden çalışma tehlikelidir.
- Kalıcı butonu acil stop yerine kullanmak: Acil durdurma mantar başlı, kilitlenen ve NC kontaklı ayrı bir cihazla yapılır.
- Durumu göstermemek: Sıva altı itme-itme başlığın konumu uzaktan kolay okunmaz; yükün çalıştığını bir sinyal lambası ya da etiketle gösterin.
Welibaba kataloğundaki kalıcı butonlar
Kalıcı Kumanda Butonları kategorisinde EMAS (4) ve Schneider Electric (4) markalarından 8 aktif ürün vardır:
| Marka | Model | Renk | Kontak | Özellik |
|---|---|---|---|---|
| EMAS | B100FY | Yeşil | 1NO | B serisi, 22 mm, IP50 |
| EMAS | MB100FY | Yeşil | 1NO | MB serisi monoblok, 22 mm, IP50 |
| EMAS | CP100FY / CP100FK | Yeşil / Kırmızı | 1NO | CP serisi, 22 mm, IP65 |
| Schneider Electric | XA2AH021 / XA2AH031 / XA2AH051 | Siyah / Yeşil / Sarı | 1NO | İtme-itme, sıva altı |
| Schneider Electric | XA2AH042 | Kırmızı | 1NC | İtme-itme, sıva altı |
Bırakınca geri dönen butonlar Yaylı Kumanda Butonları, acil durdurma için Acil Stop Butonları, konumu gözle okunan kalıcı seçim için Seçici Kumanda Butonları kategorisindedir.
Sık sorulan sorular
1NO ve 1NC kalıcı buton ne demektir?
1NO kalıcı buton ilk basışta devreyi kapatır, ikinci basışta açar. 1NC kalıcı buton ise ilk basışta devreyi açar, ikinci basışta yeniden kapatır.
Kalıcı butonla motor çalıştırılır mı?
Önerilmez. Enerji kesilip geri geldiğinde kalıcı butonun kontağı kapalı kaldığı için motor kendiliğinden yeniden kalkar. Motorlarda yaylı start ve stop butonları ile kontaktör mühürleme devresi kullanılır.
Kalıcı buton hangi renk olmalıdır?
Makinelerde aynı buton sırayla hem çalıştırıp hem durduruyorsa IEC 60204-1 beyaz, gri ya da siyahı önerir; kırmızı, sarı ve yeşil bu görevde kullanılmaz. Makine dışı devrelerde projenin renk düzenine uyun.