Potansiyometreler Seçim Rehberi
Potansiyometre üç uçlu bir gerilim bölücüdür; analog ve dijital tipleri vardır, analogda direnç değeri, tur sayısı ve bağlantı seçimde esastır.
Bu rehber Potansiyometreler kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Potansiyometre çeşitleri
- Analog potansiyometreler: Pano kapağındaki 22 mm deliğe takılan, mili elle çevrilen modellerdir. Ürün verisinde 1 kΩ, 2,2 kΩ, 5 kΩ, 10 kΩ ve 100 kΩ gibi direnç değerleri ile tek turlu ve çok turlu tipler yer alır. EMAS ürün adlarında 1,5 W güç değeri, 40 °C ya da 70 °C sıcaklık bilgisiyle birlikte yazar.
- Dijital potansiyometreler: Ayar değerini ekranda gösteren pano cihazlarıdır. Enda EDP serisi 230 V AC ya da 10-30 V DC / 8-24 V AC beslemeli, RS485 Modbus haberleşmeli ve haberleşmesiz seçeneklerle listelenir. GEMO DP102 ile Tense PTM-01 ve PTM-02 modelleri 0-10 V ya da 4-20 mA çıkışlıdır.
Analog potansiyometrede direnç, tur sayısı ve bağlantı
Potansiyometre üç uçlu bir gerilim bölücüdür. Hız ayarında dış uçlardan biri sürücünün referans gerilimi çıkışına, diğeri analog ortak ucuna, mille birlikte hareket eden orta uç (sürgü) ise analog girişe bağlanır.
- Direnç değeri. Düşük dirençli potansiyometre referans kaynağından daha fazla akım çeker. Yüksek dirençli potansiyometrede ise analog girişin iç direnci çıkış gerilimini beklenen değerden saptırır. Bu yüzden sürücü kılavuzunda verilen değer ya da aralık esas alınır.
- Tur sayısı. Tek turlu modelde sürgü, bir tam turdan biraz az dönüşle bütün aralığı tarar. Çok turlu modelde aynı aralık birden çok tura yayılır; ince ayar kolaylaşır, hızlı değişiklik zorlaşır. EMAS H serisi çok turlu, C serisi tek turludur.
- Montaj ve koruma. 22 mm delik, pano kapağındaki buton ve sinyal lambalarıyla aynı ölçüdür. EMAS ürün adlarında IP65 yazar.
- Sinyal kablosu. Potansiyometre panodan uzağa monte edilecekse sürücü kılavuzundaki kablo tipi ve uzunluk sınırı esas alınır. Ekranlı ve ekransız kumanda kabloları arasındaki farkı LIYY ve LIYCY kablo farkı yazısında bulabilirsiniz.
Bu potansiyometrelerin bağlandığı sürücüler hız kontrol (frekans invertör) cihazları kategorisindedir.
Dijital potansiyometre hangi durumda seçilir
- Değerin görülmesi ve tekrarlanması gerekiyorsa. Ayar rakamla okunur; aynı değere yeniden dönmek kolaydır.
- Sinyal uzağa taşınacaksa. 4-20 mA akım sinyalinin doğruluğu bağlantı iletkenlerindeki gerilim düşümünden etkilenmez; bu nedenle uzun hatlarda akım çıkışlı model tercih edilir.
- Ayar uzaktan da değiştirilecekse. RS485 Modbus'lı Enda modelleri haberleşme hattına bağlanır; Tense PTM ürün verisinde dijital girişlerle analog çıkış kontrolü yazar.
- Ayarın sınırlanması isteniyorsa. Tense PTM ürün verisinde ayar değeri için alt ve üst limit, şifreli menü ve rampa fonksiyonu yer alır; limit ve şifre, operatörün izin verilen aralık dışına çıkmasını önlemek içindir.
Dijital model besleme gerilimi ister ve 22 mm delik yerine gövdesine uygun pano kesimi gerektirir; ürün verisinde 72 × 72 mm ve 77 × 35 mm gövdeler yer alır.
Bu kategorideki markalar
- Enda: EDP7041 ve EDP2041 kodlu dijital potansiyometreler.
- EMAS: C serisi tek turlu ve H serisi çok turlu 22 mm potansiyometreler.
- Tense: WL9 PT kodlu 5 kΩ ve 10 kΩ analog modeller, PTM kodlu dijital modeller.
- Isıso: LA42DWQ kodlu 22 mm potansiyometreler; 2,5 kΩ, 5 kΩ ve 10 kΩ.
- GEMO: DP102 kodlu, 0-10 V ya da 4-20 mA çıkışlı dijital potansiyometreler.
- Gwest ve Konsan: 5 kΩ ve 10 kΩ değerlerinde 22 mm tek turlu potansiyometreler.
Sipariş notları
- Potansiyometreler adet olarak satılır. Ürün adlarındaki 5K ve 10K kısaltmaları 5 kΩ ve 10 kΩ direnç değerini gösterir.
- Analog potansiyometre besleme gerilimi gerektirmeyen pasif bir elemandır; Gwest ve Konsan ürün adlarında geçen 220 V ifadesinin anlamını üretici verisinden teyit edin.
- Üretici kodu ürün adında ya da stok kodunda kayıtlıdır (örneğin EDP7041-230, DP102-V-230VAC, LA42DWQ-22-10K); kodu arama kutusuna yazabilirsiniz.
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | Pano Tipi Ø22 mm Monoblok Potansiyometre | Çok Turlu (Hassas) Potansiyometre | Şase / Kart Tipi Karbon Potansiyometre + Düğme |
|---|---|---|---|
| Montaj ve Yapı | Ø22,5 mm standart buton deliğine doğrudan takılan kompakt gövde | 3, 5 veya 10 turlu tel sarımlı hassas ayar + numaratörlü düğme | Somunlu mil tipi potansiyometre + harici takılan kadran/düğme |
| Direnç Değerleri | 1 kΩ, 2,2 kΩ, 4,7 kΩ, 5 kΩ, 10 kΩ (sürücü standardı) | 1 kΩ, 5 kΩ, 10 kΩ yüksek doğruluk ve doğrusallık | 1 kΩ – 1 MΩ (Lineer B veya Logaritmik A karakterli) |
| Ön Yüzey Koruma | IP65 / IP66 toz ve su sıçramasına dayanıklı ön kafa | Pano kapağında kilitlenebilir kadranlı hassas mekanizma | IP20 / IP40 (tozlu/nemli panoda koruma kapağı gerekir) |
| Tipik Uygulama | Hız kontrol cihazı (VFD / invertör) 0–10 V frekans ayarı | Hassas dozajlama, gergi, senkron hız ve kalibrasyon | Elektronik cihazlar, ses, ısı ve basit hız kontrol kartları |
Sık sorulan sorular
Frekans invertörüne kaç kΩ potansiyometre bağlanır?
Değer sürücünün kılavuzunda analog giriş bölümünde verilir ve markaya göre değişir. Çok düşük direnç, sürücünün referans gerilimi çıkışından izin verilenden fazla akım çekebilir; çok yüksek direnç ise analog girişin iç direnci nedeniyle çıkış gerilimini saptırır. Bu kategoride 1 kΩ, 5 kΩ ve 10 kΩ gibi değerler listelenir; kılavuzda yazan değeri ya da aralığın içindeki bir değeri seçin.
Potansiyometrenin üç ucu nasıl bağlanır?
İki dış uç direnç elemanının uçlarıdır, ortadaki uç ise mil çevrildikçe eleman üzerinde gezen sürgüdür. Hız ayarında dış uçlardan biri sürücünün referans gerilimi çıkışına, diğeri analog ortak ucuna, sürgü analog girişe bağlanır. Dış uçlar yer değiştirirse milin dönüş yönüne göre artış ve azalış tersine döner. Klemens adları için sürücü kılavuzundaki bağlantı şeması esas alınır.
Tek turlu ile çok turlu potansiyometre arasındaki fark nedir?
Tek turlu modelde sürgü, bir tam turdan biraz az dönüşle bütün direnç aralığını tarar; ayar hızlı yapılır. Çok turlu modelde aynı aralık birden çok tura yayılır, bu yüzden mil aynı açıyla çevrildiğinde değer çok daha az değişir ve ince ayar yapılabilir. Değerin sık ve kabaca değiştirildiği yerlerde tek turlu, hassas ayarın seyrek değiştirildiği yerlerde çok turlu model uygundur.
Dijital potansiyometrede 0-10 V çıkış mı, 4-20 mA çıkış mı seçilmeli?
Önce sinyali alacak cihazın analog girişine bakılır: giriş gerilim tipindeyse 0-10 V, akım tipindeyse 4-20 mA çıkışlı model gerekir. Giriş iki tipe de ayarlanabiliyorsa mesafe belirleyicidir. Akım sinyalinin doğruluğu bağlantı iletkenlerindeki gerilim düşümünden etkilenmez, bu yüzden uzun hatlarda 4-20 mA tercih edilir. 0-10 V çoğunlukla kısa mesafeli pano içi bağlantılarda kullanılır.
Dijital potansiyometre analog potansiyometrenin yerine kullanılabilir mi?
Sürücünün analog girişi 0-10 V ya da 4-20 mA sinyal kabul ediyorsa kullanılabilir; giriş ayarı için sürücü kılavuzu esas alınır. Bağlantı farklıdır: dijital potansiyometre referans gerilimini sürücüden almaz, kendi beslemesiyle çalışır ve yalnızca sinyal çıkışı ile ortak ucu analog girişe bağlanır. Pano kapağındaki 22 mm delik yerine cihazın gövdesine uygun kesim açmak gerekir.