Kontaktörler Seçim Rehberi

Kontaktör, bobinine verilen kumanda gerilimiyle ana kontaklarını açıp kapatan elektromekanik anahtardır. Çeşitleri, AC-1/AC-3 kategorileri ve seçim adımları.

Kontaktör nedir? Kontaktör, bobinine uygulanan kumanda gerilimiyle ana kontaklarını uzaktan açıp kapatan elektromekanik anahtardır. Motor, ısıtıcı, aydınlatma ve kondansatör gibi yükleri sık ve güvenli biçimde anahtarlamak için kullanılır. Kısa devre koruması yapmaz; motor devresinde termik röle veya motor koruma şalteriyle birlikte kullanılır.

Bu rehber Kontaktörler kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.

Kontak düzeni ve gösterimi

Bir kontaktörde yük akımını taşıyan ana kontaklar, bunları çeken bobin ve kumanda devresine konum bilgisi veren yardımcı kontaklar bulunur. Ana kontaklar neredeyse her zaman normalde açıktır. Yardımcı kontaklar NA (normalde açık) ve NK (normalde kapalı) olarak belirtilir; ürün adlarında NO ve NC kısaltmaları da geçer. Mühürleme için bir NA, iki kontaktör arasındaki elektriksel kilitleme için bir NK kontak gerekir.

Kontaktör çeşitleri

3 kutuplu güç kontaktörleri: motor çıkışlarında kullanılır ve AC-3 akımıyla anılır (Schneider Electric ürün adlarında 9A AC3 gibi).
4 kutuplu kontaktörler: ısıtıcı grupları gibi omik yüklerde ve nötrün de anahtarlandığı dağıtım devrelerinde kullanılır. TeSys Deca LC1DT tiplerinde akım AC-1'e göre belirtilir; ABB AF09-40-00 ve Chint NC1-1204M de dört ana kutupludur.
Yardımcı Kontaktörler: güç kontağı taşımayan, kumanda sinyalini çoğaltan tipler.
Aydınlatma Kontaktörleri: DIN rayına takılan modüler tesisat kontaktörleri. Schneider Electric iCT ve Easy9 sessiz kontaktörler de modüler yapıdadır.
Kondansatör kontaktörleri: Siemens 3RT26 serisinin ürün adında kVAr değeri yazar. Diğer markaların kompanzasyon tipleri Kompanzasyon Kontaktörleri kategorisindedir.
Orta gerilim vakum kontaktörleri: ABB ConVac serisi alçak gerilim ürünü değildir; orta gerilim projesine göre seçilir.

Kullanım kategorisi neyi anlatır

Kategori / Seçim Kriteri	Yük Tipi ve Anahtarlama Koşulu	Seçim Kuralı ve Dikkat Edilecek Nokta	Katalog Bağlantısı
AC-1	Rezistif veya az endüktif yükler (ısıtıcı, fırın, dağıtım)	Hat akımı kontaktörün ortam sıcaklığına göre AC-1 değerini aşmamalıdır	4 Kutuplu Kontaktörler
AC-3	Sincap kafesli asenkron motor kalkışı ve çalışırken durdurma	Motorun tam yük akımı (In) ve kW gücü AC-3 değerine göre seçilir	Kontaktörler
AC-4	Asenkron motorda kesik çalıştırma (jogging) ve ters akımla frenleme	Kalkış akımı kesildiği için bir veya iki boy büyük gövde seçilir	Kontaktörler
AC-6b	Kompanzasyon kondansatör kademesi anahtarlama	Ön dirençli özel kompanzasyon kontaktörü kVAr gücüne göre seçilir	Kompanzasyon Kontaktörleri
Bobin Gerilimi	24 V DC (PLC çıkışı), 24 V AC, 230 V AC kumanda devresi	Kumanda gerilimi ve AC/DC türü bobin koduyla birebir eşleşmelidir	24 V DC · 24 V AC
Alternatif / Koruma	Yüksek frekanslı ısıtıcı kontrolü veya motor aşırı yük koruması	Sık aç-kapada SSR, motor korumasında termik röle veya MPCB kullanılır	SSR vs Kontaktör · MPCB vs Termik Röle

IEC 60947-4-1, kontaktörün anahtarladığı yükü kullanım kategorileriyle sınıflandırır ve anma akımı her kategori için ayrı verilir:

AC-1: endüktif olmayan veya az endüktif yükler; ısıtıcılar, direnç fırınları.
AC-3: sincap kafesli motorlara yol verme ve motoru çalışırken devreden çıkarma.
AC-4: sincap kafesli motorlarda yol verme, ters akımla frenleme ve kesik çalıştırma.
AC-6b: kondansatör gruplarının anahtarlanması.

Aynı kontaktör farklı kategorilerde farklı akım taşır. ABB'nin AF09-30-10 teknik föyünde AC-3 akımı 380-400 V'ta 9 A (4 kW), AC-1 akımı 40 °C ortam ve 4 mm² iletkenle 25 A, 70 °C'de 22 A olarak verilir. Isıtıcı devresinde bu yüzden üreticinin AC-1 tablosu ortam sıcaklığı ve iletken kesitiyle birlikte okunur. AC-4 çalışmada kontaklar kalkış akımını kestiği için daha hızlı aşınır; kontaktör, üreticinin elektriksel ömür eğrisine göre seçilir.

Kontaktör seçim adımları

Yükü ve kategorisini belirleyin. Motorda etiketteki anma akımını ve gücünü kontaktörün AC-3 değeriyle, ısıtıcıda hat akımını AC-1 değeriyle karşılaştırın. Elinizde yalnız güç değeri varsa akımı Aktif Güçten Akım ve Sigorta Hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Bobin gerilimini kumanda devresinden alın; AC ya da DC oluşu ayrı bir seçimdir. ABB AF serisinin 100-250 V bobini hem 50/60 Hz hem DC için ortaktır; TeSys Deca'nın BNE (24-60 V) ve KUE (100-250 V) kodlu tipleri de ürün adında AC/DC olarak geçer.
Ana kutup sayısını ve gövdedeki yardımcı kontağı seçin; yetmezse ek blok için Yardımcı Kontaklar kategorisine bakın.
Aşırı yük korumasını ekleyin: kontaktörün serisine ve gövde boyuna uyan termik röle veya motor koruma şalteri.
İleri-geri ve yıldız-üçgen düzeninde mekanik kilit ile bağlantı kitlerini Kontaktör Aksesuarları kategorisinden kontaktör serisine göre seçin.

Tip kodu nasıl okunur

Schneider Electric TeSys: LC1D18E7 kodunda 18, AC-3 anma akımını; sondaki E7 bobin gerilimini gösterir. Bu kategorideki ürünlerde B7 24 V AC, E7 48 V AC, F7 110 V AC, M7 220 V AC, Q7 380 V AC; BD 24 V DC, ED 48 V DC, FD 110 V DC bobindir. LC1K1210 ile LC1K1201 arasındaki fark gövdedeki yardımcı kontaktır: 10 bir NA, 01 bir NK.
ABB AF: AF09-30-10 kodunda 09 kontaktörün büyüklüğünü (AC-3'te 9 A), 30 üç NA ana kontağı, 10 bir NA yardımcı kontağı belirtir. AF116-30-11 bir NA ve bir NK yardımcı kontaklı, AF09-40-00 yardımcı kontaksız dört kutupludur.
Chint NC1: NC1-1810 18 A ve bir NA; NC1-5011 50 A, bir NA ve bir NK yardımcı kontaklıdır. Sondaki Z, DC bobini gösterir.

Aynı kontaktör çok sayıda bobin gerilimiyle üretilir; siparişten önce kodun son bölümünü ürün kartındaki bobin gerilimiyle karşılaştırın.

Bu kategorideki markalar

Schneider Electric: TeSys Deca (LC1D), TeSys K ve EasyPact TVS güç kontaktörleri, iCT ve Easy9 modüler kontaktörler.
ABB: 3 ve 4 kutuplu AF blok kontaktörler, ESB tesisat kontaktörleri, NF yardımcı kontaktörler.
Siemens: 3RT ve 3MT7 güç kontaktörleri, 3RH2 yardımcı kontaktörler, 3RT26 kondansatör kontaktörleri.
Chint: NC1 ve NXC serileri; ürün adında kutup sayısı, akım, bobin gerilimi ve yardımcı kontak yazar.
Tense: UEC1 ve SGC1 serisi AC kontaktörler.

Sipariş notları

Satış birimi adettir. Terminli olarak listelenen kontaktörlerde teslim süresi siparişten önce teyit edilir. Aradığınız bobin gerilimindeki modele ulaşmanın kısa yolu, LC1D18E7 veya AF09-30-10 gibi üretici kodunu site aramasına yazmaktır.

Sık sorulan sorular

Kontaktör ile röle arasındaki fark nedir?

Kontaktör, yüksek akım ve güç değerlerine sahip bir röle türüdür ve motor, ısıtıcı gibi yüklere doğrudan bağlanmak üzere tasarlanır. Soketli kumanda röleleri sinyal ve küçük yükleri anahtarlar, çoğunlukla değiştirmeli kontaklıdır. Kontaktörde ana kontaklar çoğunlukla normalde açıktır ve akım, yük tipine göre AC-1 veya AC-3 gibi kullanım kategorisiyle verilir. PLC çıkışı ile kontaktör bobini arasında ara eleman olarak röle ya da yardımcı kontaktör kullanılır.

AC bobinli kontaktör DC gerilimle çalıştırılabilir mi?

Standart AC bobin ile DC bobin birbirinin yerine kullanılmaz; bobin, etiketindeki gerilim ve akım türüyle beslenmelidir. AC bobinde akımı sargının empedansı, DC bobinde direnci sınırladığı için sargılar farklı tasarlanır. Hem AC hem DC ile çalışan tipler ayrıca üretilir: ABB AF serisi elektronik bobin arayüzlüdür ve 100-250 V bobini 50/60 Hz ile DC için ortaktır; Schneider Electric TeSys Deca'da BNE ve KUE kodlu modeller ürün adında AC/DC olarak belirtilir.

Kontaktör neden vızıldar?

Klasik AC bobinli kontaktörde çekme kuvveti akımın her sıfır geçişinde azalır; nüvedeki gölge halkası manyetik akıyı geciktirerek nüvenin şebeke frekansının iki katında titreşmesini önler. Halka kırılmışsa, nüve yüzeyleri kirlenmiş ya da paslanmışsa veya kumanda gerilimi düşükse nüve tam kapanmaz ve kontaktör sesli çalışır. DC bobinli kontaktörlerde bu titreşim oluşmaz. Konut ve ofis panoları için sessiz çalışan modüler kontaktörler ayrıca listelenir.

İleri-geri çalışan motorda iki kontaktör arasına neden kilit konur?

Yön değiştirme, iki fazın yerini değiştiren ikinci bir kontaktörle yapılır. İki kontaktör aynı anda çekerse bu iki faz doğrudan kısa devre olur. Bunu önlemek için her kontaktörün NK yardımcı kontağı diğerinin bobin devresine seri bağlanır; buna elektriksel kilitleme denir. Ayrıca iki gövde arasına, biri çekiliyken diğerinin kapanmasını fiziksel olarak engelleyen mekanik kilit takılır. Kilit ve bağlantı kitleri kontaktör serisine özeldir.

Kondansatör kademesinde standart motor kontaktörü kullanılır mı?

Kondansatör devreye alınırken çok kısa süreli, yüksek bir ani akım çeker ve AC-3 değerine göre seçilmiş standart kontaktörde bu akım kontakların yapışmasına yol açabilir. Kondansatör anahtarlama IEC 60947-4-1'de AC-6b kategorisiyle tanımlanır. Kompanzasyon kontaktörleri bu ani akımı ön dirençli, erken kapanan kontaklarla sınırlar ve anma akımıyla değil, anahtarlayabildiği kVAr gücüyle seçilir; değer şebeke gerilimine göre üretici tablosundan okunur.