Otomatik Sigortalar Seçim Rehberi

Otomatik sigortada eğri harfi manyetik açma eşiğini verir: B 3-5, C 5-10, D 10-20 In; seçimde açma eğrisi ve kesme kapasitesine bakılır.

Bu rehber Otomatik Sigortalar kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.

Açma eğrisi B, C ve D ne anlama gelir

Eğri harfi, kısa devrede gecikmesiz açan manyetik açtırıcının eşiğini anma akımının (In) katı olarak verir; aşırı yükte çalışan termik açtırıcının sınırları B, C ve D eğrilerinde aynıdır. IEC/EN 60898-1'e göre:

• B eğrisi: eşik 3 In ile 5 In arasındadır. Konut ve ofislerin aydınlatma ve priz hatları gibi kalkış akımı düşük devrelerde kullanılır.
• C eğrisi: eşik 5 In ile 10 In arasındadır. Motorlu cihazlar ve lamba grupları gibi devreye girerken kısa süreli yüksek akım çeken yükler içindir.
• D eğrisi: eşik 10 In ile 20 In arasındadır; transformatör gibi kalkış akımı çok yüksek yükler içindir. Bu kategorinin ürün verisinde B ve C eğrileri yer alır.

Cihaz alt sınıra kadar ani açma yapmaz, üst sınırdan itibaren 0,1 saniyeden kısa sürede açar: 16 A cihazda bu sınırlar B eğrisinde 48 A ve 80 A, C eğrisinde 80 A ve 160 A eder. Bu yüzden aynı anma akımında B eğrisi, C eğrisine göre daha yüksek çevrim empedansına, yani daha uzun hatta izin verir.

Otomatik sigorta seçerken bakılacaklar

1. Anma akımı: IEC 60364-4-43'teki aşırı yük kuralına göre hattın tasarım akımı sigortanın anma akımını, sigortanın anma akımı da kablonun akım taşıma kapasitesini aşmamalıdır. Ön değerlendirme için Aktif Güçten Akım ve Sigorta Hesaplama ve Kablo Akım Taşıma Kapasitesi Hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz; kesin değer projede belirlenir.
2. Kutup sayısı: 1P tek bir faz iletkenini, 3P ise üç fazı birlikte açar. 2P ve 4P modellerde bütün kutuplar korumalıdır; 1P+N ve 3P+N modellerde nötr fazla birlikte açılır, ancak aşırı akım koruması yalnız faz kutuplarındadır.
3. Kesme kapasitesi: cihazın bağlandığı noktada hesaplanan kısa devre akımından küçük olmamalıdır.
4. Ortam ve dizilim: B, C ve D eğrili cihazların termik açması 30 °C referans ortam sıcaklığına göre ayarlanır. Daha sıcak panoda ve aralıksız yan yana dizilip tam yüklenen cihazlarda sürekli taşınabilen akım düşer; katsayı üretici kataloğundan alınır. ABB, S 200 serisinde sekiz bitişik cihaz için 0,77 verir.

Etiket nasıl okunur

• C16: eğri harfi ve amper cinsinden anma akımı.
• Dikdörtgen içindeki sayı (4500, 6000, 10000): IEC/EN 60898-1'e göre amper cinsinden anma kısa devre kapasitesi (Icn).
• Kare içindeki rakam: 1 ile 3 arasında değer alan enerji sınırlama sınıfı. Sınıf 3, kısa devrede kabloya geçmesine izin verilen enerjinin (I²t) en düşük olduğu sınıftır.

IEC/EN 60898-1 eğitim almamış kişilerin kullanacağı bina tesisatı cihazları içindir. IEC/EN 60947-2 eğitimli personelin kullanacağı devre kesicileri kapsar ve kesme kapasitesini iki değerle verir: nihai (Icu) ve servis (Ics). Ürün verisinde iki standart birlikte yazıyorsa her birinin kA değeri ayrı okunur.

DC devreler için otomatik sigorta

Doğru akım sıfırdan geçmediği için arkın söndürülmesi alternatif akıma göre zordur; bir cihazın AC ve DC değerleri bu nedenle ayrı verilir. Kategoride doğru akımda kullanım için üretilen seriler arasında ABB S 200 M UC (adı UC ile biten modeller), Siemens 5SY5, Schneider Electric C60H-DC ve Solar DC Otomatik Sigorta olarak listelenen ABB S800PV-SP bulunur. Açma karakteristiği filtresindeki SP değeri bu son seriye aittir.

ABB kataloğuna göre UC (universal current) AC ve DC kullanım anlamına gelir; S 200 M UC tek kutupta 220 V DC'ye, iki kutbu seri bağlandığında 440 V DC'ye kadar kullanılır. Ark söndürmeye yardımcı sabit mıknatıslar içerdiğinden bağlantıda kutupluluğa (+/−) uyulması gerekir. Her DC cihazda sistem gerilimini, seri bağlantı şemasını ve polarite işaretlerini üretici verisinden kontrol edin.

Otomatik sigortanın kapsamadığı korumalar

• Toprak kaçağı: Kaçak Akım Röleleri ya da iki işlevi tek gövdede birleştiren Kaçak Akım Korumalı Otomatik Sigortalar.
• Motorun aşırı yükü: otomatik sigortanın açma akımı ayarlanamaz; termik ayarı motorun anma akımına göre yapılan Motor Koruma Şalterleri ayrı bir üründür.
• 125 A üzeri ve ayarlı açma: Kompakt Şalterler.

Bu kategorideki markalar

• ABB: FMSL (4,5 kA), FMS, SH 200 ve S 200 (6 kA), SH 200 M ve S 200 M (10 kA) serileri ile yüksek akımlar için S 800. Ürün adı seri, kutup sayısı, eğri ve akım sırasıyla okunur: S 203 M-C 16 üç kutuplu, C eğrili, 16 A cihazdır.
• Schneider Electric: Easy9 (3 kA ve 4,5 kA), Easy9 Pro (6 kA ve 10 kA) ve Acti9 serileri; Acti9'da iC60N 6 kA, iC60H 10 kA olarak geçer.
• Siemens: 5SL3 (4,5 kA), 5SL6 (6 kA) ve 5SL4 (10 kA) serileri ile yüksek akımlar için 5SP4. Sipariş kodunda seriden sonraki rakam kutup düzenini, tireden sonraki rakam eğriyi verir (6 = B, 7 = C): 5SL6116-7 tek kutuplu, 16 A, C eğrili cihazdır.
• Chint: NXB-63S (4,5 kA) ve yüksek akımlar için DZ-158 (10 kA) serileri.

Sipariş notları

• Ürünler adetle satılır. Üretici sipariş kodunu (5SL3116-6YA, EZ9F14116 gibi) aramaya yazarak ürüne doğrudan ulaşabilirsiniz.
• Bir bölüm ürün terminli olarak listelenir; bunlarda teslim süresi sipariş öncesinde teyit edilir.
• Sigorta Kutuları ve Otomat Panoları modül sayısına göre seçilir. Bir modül 18 mm'dir; 63 A'e kadar tek kutuplu otomatik sigorta bir, üç kutuplu üç modül yer kaplar. 1P+N modeller seriye göre bir ya da iki modüldür, 80 A ve üzerinde kutup genişliği 1,5 modüle çıkabilir; ölçüyü ürün verisinden doğrulayın.
• Otomat baraları Baralar ve Dağıtım Blokları kategorisindedir.

Sık sorulan sorular

B eğrisi ile C eğrisi otomatik sigorta arasındaki fark nedir?

Aşırı yük davranışı iki eğride aynıdır; fark kısa devrede gecikmesiz açmanın eşiğindedir. IEC/EN 60898-1'e göre bu eşik B eğrisinde anma akımının 3 ile 5 katı, C eğrisinde 5 ile 10 katı arasındadır. B eğrisi devreye girerken yüksek akım çeken yükte gereksiz açabilir. C eğrisi ani açma için daha yüksek kısa devre akımı ister; uzun hatlarda bu koşul proje hesabıyla doğrulanır.

16 A otomatik sigorta tam 16 A'de atar mı?

Hayır. IEC/EN 60898-1'e göre 63 A'e kadar B, C ve D eğrili cihaz, 30 °C referans sıcaklıkta anma akımının 1,13 katını bir saat boyunca açmadan taşımalı, 1,45 katında ise bir saat içinde açmalıdır. 16 A cihazda bu sınırlar yaklaşık 18,1 A ve 23,2 A eder. İki değer arasındaki akımlarda cihaz bir saat içinde açabilir de açmayabilir de; sıcak panoda ve yan yana dizilimde sınırlar aşağı kayar.

Otomatik sigortadaki 4,5 kA, 6 kA ve 10 kA ne demek?

Bu değer kesme kapasitesidir: cihazın kesebildiği en büyük kısa devre akımı. IEC/EN 60898-1'e göre Icn olarak adlandırılır ve cihazın ön yüzünde dikdörtgen içinde amper cinsinden yazar (4500, 6000, 10000). Seçilen değer, sigortanın takılacağı noktada hesaplanan kısa devre akımından küçük olmamalıdır. Bu akım trafo gücüne, besleme hattının uzunluğuna ve kesitine bağlıdır; projede hesaplanır.

Sık atan otomatik sigortanın yerine daha yüksek amperli olanı takılır mı?

Anma akımı yalnızca yüke göre değil kabloya göre de seçilir. IEC 60364-4-43'teki kurala göre sigortanın anma akımı kablonun akım taşıma kapasitesini aşmamalıdır; aksi halde kablo aşırı yüke karşı korumasız kalır. Sigorta sık açıyorsa önce hattaki yük, açmanın termik mi manyetik mi olduğu ve eğri tipi incelenmeli; anma akımı ancak kablo kesiti uygunsa ve projeye göre değiştirilmelidir.

AC otomatik sigorta güneş paneli gibi DC devrelerde kullanılır mı?

Yalnızca üreticinin o cihaz için verdiği DC gerilim ve bağlantı şeması içinde. Doğru akım sıfırdan geçmediği için ark daha zor söner ve DC değerleri AC değerlerinden ayrı tanımlanır. Örneğin ABB, standart S 200 serisi için 72 V DC, iki kutup seri bağlantıda 125 V DC sınırını verir. Fotovoltaik hatlarda sistem gerilimine göre DC için üretilmiş modeller seçilir; kutupluluk işareti olan cihazda bağlantı yönüne uyulur.

Otomatik sigorta ile kompakt şalter arasındaki fark nedir?

Otomatik sigorta raya takılan, açma değerleri fabrikada sabitlenmiş modüler cihazdır; IEC/EN 60898-1 bu cihazları 125 A ve 25 kA ile sınırlar. Kompakt şalter IEC/EN 60947-2'ye göre üretilen, daha yüksek akım ve kesme kapasitelerine çıkan, birçok modelinde açma ayarı yapılabilen devre kesicidir. Genellikle panonun ana girişinde ve büyük çıkışlarda kompakt şalter, son devrelerde otomatik sigorta kullanılır.