Pako Şalterler Seçim Rehberi
Pako şalterler kolu çevrilerek konum seçilen kam şalterlerdir; aç-kapa, kademeli, enversör, yıldız-üçgen ve Dahlander tipleri iş türüne göre seçilir.
Bu rehber Pako Şalterler kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Pako şalter çeşitleri
- Aç-Kapa Şalterler: 0-1 konumlu ana ve yerel şalterler; bir, iki ve üç fazlı modellerin yanında dört, beş ve altı kutuplu olanlar da listelenir.
- Kademeli Şalterler: kolu çevrildikçe sırayla kademe seçer; trafo sargı uçları ve ısıtıcı grupları arasında geçişte kullanılır. 3, 5, 7, 10 kademe gibi seçenekler vardır; standart, şebekeli ve seçici tipler ayrı alt gruplardadır.
- Kutup Değiştirici Enversör Şalterler: kutup değiştirici şalter yükü iki devre arasında aktarır (1-0-2); enversör sağ-sol şalter motorun dönüş yönünü değiştirir.
- Yıldız-Üçgen Şalterler: üç fazlı motoru önce yıldız, sonra üçgen bağlar; Opaş'ta 0 konumu ortada olan "orta 0'lı" tipler de listelenir.
- Çift Devirli Dahlander Şalterler: Dahlander sargılı iki devirli motorlarda devir seçer; bu motorlarda kutup sayısı 1:2, devir 2:1 oranında değişir.
- Gaz Altı Kaynak Makinesi Şalterleri: kaynak makinesinin kademe seçimi için 3, 7 ve 10 kademeli şalterler.
- Pako Şalter Aksesuar ve Yedekleri: aç-kapa, enversör ve yıldız-üçgen şalterler için plastik şalter kutuları.
Ürün adı nasıl okunur
- Faz sayısı: Metop ve Opaş adlarında "faz", şalterin aynı anda anahtarladığı kutup sayısıdır; "altı fazlı" şalter altı kutupludur.
- Daimi dönen: konum dizisi tur boyunca tekrarlanır; Metop Dahlander şalterde dizi 0-1-2-0-1-2-0 olarak yazar.
- Kutulu: şalter kendi kutusu içinde, yüzeye monte edilecek biçimde gelir. Kutusuz modeller pano kapağına ya da makine gövdesine takılır.
- Parantez içindeki seri: Opaş adlarındaki "M40 Standart Seri" ve "TR40 Terminal Bağlantılı" ifadeleri aynı akımdaki farklı seri ve bağlantı tiplerini ayırır.
Seçerken nelere bakılır
- Kontak diyagramı. Arızalı şalteri değiştirirken yalnız ada değil, eski şalterin konum sayısına, kol açısına ve klemens numaralarına bakın; aynı işi gören şalterlerde klemens yerleşimi üreticiden üreticiye değişir.
- Akım ve yük türü. Ürün adındaki akım her yük için geçerli değildir; motoru doğrudan açıp kapatacak şalterde üreticinin motor yükü için verdiği akım ya da güç değerini esas alın.
- Kutup sayısı. Anahtarlanacak iletken sayısına göre seçilir; nötrün de kesileceği üç fazlı devrelerde üç faz + nötr ya da dört kutuplu model gerekir.
- Montaj. Pano kapağına takılacak şalterde ön çerçeve ölçüsü, yüzeye takılacak şalterde kutu ölçüsü yerleşimi belirler.
Pako şalter ile kontaktörlü kumanda arasındaki fark
Pako şalter konumunu mekanik olarak korur. Enerji kesilip geri geldiğinde, çalışma konumunda bırakılmış şalterin beslediği motor yeniden yol alır. Kendiliğinden yeniden çalışmanın istenmediği makinelerde kumanda kontaktör üzerinden kurulur ya da düşük gerilim bobinli bir motor koruma şalteri kullanılır. Yıldız-üçgen pako şalterde yıldızdan üçgene geçiş anını operatör belirler; geçişin zamana bağlı ve otomatik yapılması gereken yerde kontaktörlü yıldız-üçgen yol verici tercih edilir; bu ürünler Motor Kontrol Ekipmanları kategorisinde listelenir. Şebeke ile jeneratör arasındaki aktarım için ayrıca Transfer Şalterleri kategorisi vardır.
Bu kategorideki markalar
- Metop: bütün alt gruplarda yer alır; mini, kutulu ve daimi dönen modeller ile Dahlander, gaz altı kaynak makinesi, şebekeli ve seçici kademeli şalterler ve şalter kutuları bu markadadır.
- Opaş: aç-kapa, kademeli, kutup değiştirici ve yıldız-üçgen şalterler; ürün adında 66x66 veya 90x90 çerçeve ölçüsü ve seri bilgisi yazar.
- Schneider Electric: K1, K2, K30, K50 ve K63 kodlu kam şalterler.
Sipariş notları
Pako şalterler adetle satılır. Ürünlerin büyük bölümü terminlidir; teslim süresi sipariş verilmeden önce teyit edilir. Metop ve Opaş ürünlerini akım ve tip adıyla, Schneider Electric kam şalterlerini K1B002ALH gibi üretici koduyla arayabilirsiniz. Kutu ayrı alınacaksa kutunun akım değeri ve şalter tipi (aç-kapa, enversör, yıldız-üçgen) şalterle aynı olmalıdır.
Pako şalter tipleri ve seçim tablosu
| Pako Şalter Fonksiyonu | Kutup / Kademe | Tipik Akım | Uygulama Senaryosu | İlgili Liste |
|---|---|---|---|---|
| Aç-kapa (0-1) pako şalter | 1P – 6P | 16 A – 200 A | Makine ana giriş kesicisi ve pano kapak kilitlemeli ayırma | Aç-Kapa Şalterler |
| Kutup değiştirici (enversör 1-0-2) | 1P – 6P | 16 A – 200 A | Şebeke-jeneratör manuel geçişi ve motor devir yönü değiştirme | Enversör Şalterler |
| Standart kademeli pako şalter | 2 – 10 kademe | 16 A – 125 A | Isıtıcı kademe seçimi, fan hızı ve trafo kademe anahtarlama | Kademeli Şalterler |
| Komütatör (voltmetre/ampermetre) | 3 faz ölçüm | 10 A – 25 A | Tek ölçü aletiyle L1-L2-L3 faz gerilim ve akımlarını izleme | Komütatör Şalterler |
Sık sorulan sorular
Enversör pako şalter nasıl çalışır?
Enversör (sağ-sol) şalterin ortasında 0 konumu, iki yanında birer çalışma konumu vardır. Üç fazlı motorda bir konumda fazları doğrudan, diğerinde iki fazın yerini değiştirerek bağlar; böylece motor ters yöne döner. Yön değiştirmeden önce motorun durması beklenir; dönmekte olan motora ters yön vermek, ayrı bir kullanma kategorisiyle (AC-4) tanımlanan ağır bir çalışma koşuludur. Bir fazlı motorlar için ayrı enversör modelleri listelenir.
0'lı ve 0'sız kutup değiştirici şalterden hangisi seçilmeli?
0'lı modelde (1-0-2) iki konum arasında yükün hiçbir devreye bağlı olmadığı bir kapalı konum vardır; şalter aynı zamanda aç-kapa görevi görür. 0'sız modelde yük her zaman iki devreden birine bağlıdır ve kapatma başka bir şalterle yapılır. Yükün yerinde enerjisiz bırakılması gerekiyorsa 0'lı model seçilir. Geçiş sırasında kontakların nasıl davrandığını üreticinin kontak diyagramından doğrulayın.
Yıldız-üçgen pako şalter her motorda kullanılır mı?
Hayır. Motorun altı sargı ucu klemens kutusuna çıkarılmış olmalı ve motor şebeke geriliminde üçgen bağlı çalışmaya uygun olmalıdır; bunu etiketteki gerilim ve bağlantı bilgisi gösterir. Şalter çevrilerek motor önce yıldız, sonra üçgen bağlanır ve geçiş anını operatör belirler. Geçişin zamanla ve kendiliğinden yapılması isteniyorsa kontaktörlü yıldız-üçgen yol verici kullanılır. Aşırı yük ve kısa devre koruması ayrıca kurulur.
Pako şalterin üzerinde yazan akım motor için de geçerli mi?
Her zaman değil. Kam şalterlerin kapsamında olduğu IEC 60947-3, şalterin akımını kullanma kategorisiyle birlikte tanımlar: AC-21 omik yükler, AC-22 omik ve endüktif karışık yükler, AC-23 motor ve yüksek endüktif yükler içindir. Aynı şalterin motor yükündeki anma akımı genellikle omik yüktekinden düşüktür. Motoru doğrudan açıp kapatacak şalterde üreticinin AC-23 ya da AC-3 kategorisi için verdiği akım veya motor gücü değerini esas alın.
Dahlander şalter hangi motorlarda kullanılır?
Tek sargısı iki farklı kutup sayısına göre bağlanabilen, çift devirli Dahlander motorlarda kullanılır. Bu motorlarda kutup sayısı 1:2, devir 2:1 oranında değişir; sabit momentli tipte sargı düşük devirde üçgen, yüksek devirde çift yıldız bağlanır ve motorun altı bağlantı ucu vardır. Şalter 0, 1 ve 2 konumlarıyla bu iki bağlantı arasında geçiş yapar. İki ayrı sargılı çift devirli motorlar farklı bir şema ister; motor etiketini kontrol edin.