Şalterler Seçim Rehberi

Şalterler kompakt, açık tip güç, motor koruma, pako, yük ayırıcı ve transfer gibi tiplere ayrılır; seçim anma akımına ve kullanım yerine göre yapılır.

Bu rehber Şalterler kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.

Şalter çeşitleri ve hangi işte kullanıldıkları

• Kompakt Şalterler: kalıplanmış yalıtkan gövdeli devre kesiciler. Dağıtım panolarının giriş ve çıkışlarında aşırı yük ve kısa devre koruması yapar; 63 A, 250 A, 630 A gibi anma akımlarında, termik manyetik veya elektronik açma üniteli modeller listelenir.
• Açık Tip Güç Şalterleri: ana dağıtım panolarında trafo ve jeneratör girişlerine konan yüksek akımlı kesiciler. 800 A, 1600 A, 4000 A gibi anma akımlarında, sabit veya çekmeceli tiplerde bulunur.
• Motor Koruma Şalterleri: termik ayarı motor akımına göre yapılan, motor çıkışına özel kesiciler.
• Pako Şalterler: kolu çevrilerek konum seçilen kam şalterler; aç-kapa, kademe, yön değiştirme ve yıldız-üçgen şemalarıyla üretilir.
• Yük Ayırıcılar: devreyi yük altında açıp kapatan ve açık konumda ayırma sağlayan şalterler. Sigortalı yük ayırıcılar ile fotovoltaik sistemler için DC ayırıcılar da bu gruptadır.
• Transfer Şalterleri: yükü şebeke ve jeneratör gibi iki kaynak arasında aktarır; elle kumandalı, motorlu ve otomatik tipleri vardır.
• Orta Gerilim Devre Kesiciler: 12 kV, 24 kV ve 36 kV gibi anma gerilimlerinde vakum kesiciler.
• Modüler Anahtarlar: 25 A anma akımlı modüler grup ve değiştirici anahtarlar.

Hangi şalter korur, hangisi yalnız anahtarlar

Devre kesiciler (kompakt, açık tip ve motor koruma şalterleri) aşırı akımı kendi açma ünitesiyle algılar ve keser. Pako şalterler ve yük ayırıcılar aşırı akımı algılamaz; bu yüzden bir yük ayırıcının verisinde kısa devre kesme kapasitesi yerine kullanma kategorisi (AC-21, AC-22, AC-23) ve önündeki sigorta ya da kesiciyle birlikte dayanabildiği koşullu kısa devre akımı yer alır. Bir çıkışta hem koruma hem ayırma isteniyorsa iki işlev ayrı cihazlarla ya da ayırmaya uygunluğu beyan edilmiş bir kesiciyle sağlanır.

Ürün kartındaki standart satırı da bu ayrımı gösterir: IEC 60947-2 devre kesicileri, IEC 60947-3 şalter, ayırıcı, yük ayırıcı ve sigortalı birleşik üniteleri, IEC 60947-6-1 transfer şalterlerini kapsar. Motor koruma şalterlerinde IEC 60947-2'nin yanında kontaktör ve yol verici standardı IEC 60947-4-1 de beyan edilir. Bu kategorideki orta gerilim vakum kesicilerinde üretici beyanı IEC 62271-100'dür.

Devre kesici seçerken bakılacak değerler

1. Anma akımı ve ayar aralığı. Belirleyici olan hattın yük akımıdır. Ayarlanabilir modellerde aşırı yük eşiği bir aralık içinde seçilir: ürün adındaki "100 A 40 ... 100 A" yazımı, anma akımı 100 A olan ve 40-100 A arasında ayarlanan bir şalteri gösterir.
2. Kısa devre kesme kapasitesi (Icu). Şalterin takılacağı noktadaki olası kısa devre akımından küçük olmamalıdır. Aynı gövde 25 kA, 36 kA, 50 kA, 70 kA gibi farklı kesme kapasiteleriyle üretilir ve değer gerilime göre değişir; ürün kartında kendi şebeke geriliminizin karşısındaki değeri okuyun.
3. Kutup sayısı. Üç fazlı devrelerde 3 veya 4 kutuplu modeller kullanılır; nötrün kesilip kesilmeyeceği şebeke tipine ve projeye göre belirlenir.
4. Açma ünitesi. Termik manyetik üniteler (ürün adlarında TMF, TMD, TMA ya da TM) sabit ya da sınırlı ayarlıdır. Elektronik ünitelerde (ABB Ekip, Schneider Electric Micrologic) ürün adındaki L, S ve I harfleri aşırı yük, kısa gecikmeli kısa devre ve ani açma korumalarını gösterir; S korumasına gecikme verilebildiği için art arda bağlı kesiciler arasında seçicilik kurmak kolaylaşır.
5. Montaj ve kumanda. Açık tip şalterlerde sabit ya da çekmeceli gövde ile manuel ya da motorlu kurma ürün adında yazar. Açtırma bobini, yardımcı kontak, döner kol gibi parçalar Şalter Aksesuarları kategorisindedir ve şalterin serisine, gövde boyuna göre seçilir.

Bu kategorideki markalar

• Schneider Electric: NSX, NS ve GoPact kompakt şalterler, MTZ serisi açık tip şalterler, TeSys GV motor koruma şalterleri ve TeSys VARIO yük ayırıcılar.
• ABB: XT ve T serisi kompakt devre kesiciler, E1.2, E2.2, E4.2 ve E6.2 gövdeli açık tip kesiciler, VD4 orta gerilim kesicileri, OT ve OX transfer şalterleri.
• Siemens: 3VA, 3VJ ve 3VM kompakt güç şalterleri, 3WA ve 3WJ açık tip güç şalterleri, 3RV ve 3MV motor koruma şalterleri.
• Metop ve Opaş: aç-kapa, kademeli, kutup değiştirici ve yıldız-üçgen pako şalterler.

Sipariş notları

Bu kategorideki ürünler adetle satılır. Bir bölümü terminli olarak listelenir; bu ürünlerde teslim süresi sipariş öncesinde teyit edilir. G40N3A400 veya 3VA2110-5HL32-0AA0 gibi üretici kodunu site aramasına yazarak ürüne doğrudan ulaşabilirsiniz. Kesici ile birlikte bobin, kontak ya da motor mekanizması alacaksanız aksesuarın aynı seri ve gövde boyu için üretildiğini ürün kartından doğrulayın.

Şalter tipleri karşılaştırma tablosu

Sık sorulan sorular

Kompakt şalter ile açık tip şalter arasındaki fark nedir?

Kompakt şalterin mekanizması kalıplanmış yalıtkan bir gövdenin içindedir; dağıtım panolarının giriş ve çıkışlarında kullanılır. Açık tip şalter ana panoda trafo ya da jeneratör girişine konur; çekmeceli tipi bakım için yuvasından çıkarılabilir. Ürün kartında kısa süreli dayanım akımı (Icw) da yer alır: şalter kısa devre akımını ayarlanan gecikme boyunca taşıyabildiği için açma önceliği alt kademedeki kesiciye bırakılabilir. Kategoride kompakt modeller 250 A ve 630 A, açık tip modeller 1600 A ve 4000 A gibi anma akımlarında listelenir.

Şalter verisindeki Icu ve Ics ne anlama gelir?

Icu nihai kısa devre kesme kapasitesidir: şalterin belirtilen gerilimde kesebildiği en yüksek kısa devre akımı. Ics işletme kısa devre kesme kapasitesidir; daha uzun bir açma-kapama deney dizisiyle doğrulanır ve Icu'nun yüzdesi olarak da verilebilir. Seçimde Icu, montaj noktasındaki olası kısa devre akımıyla karşılaştırılır. İki değer de kA birimiyle ve her gerilim için ayrı yazılır.

Termik manyetik ve elektronik açma ünitesi arasında nasıl seçim yapılır?

Termik manyetik ünite bimetal ve bobinle çalışır, ayar olanağı sınırlıdır ve standart dağıtım çıkışlarında kullanılır. Elektronik ünite akımı ölçerek açar; açma eşikleri ve gecikmeleri geniş bir aralıkta ayarlanabildiği için seçicilik istenen ana ve ara kademelerde, ayrıca ölçüm ya da haberleşme gereken yerlerde tercih edilir. Hangi ayarların bulunduğu ünitenin modeline göre değişir; ürün kartına bakın.

Yük ayırıcı ile kompakt şalter arasındaki fark nedir?

Yük ayırıcı devreyi elle açıp kapatır ve açık konumda ayırma sağlar; aşırı akımı algılayan bir açma ünitesi yoktur, bu nedenle önünde sigorta ya da kesici bulunur. Kompakt şalter aşırı yük ve kısa devrede kendiliğinden açan bir devre kesicidir. Sigortalı yük ayırıcı, bıçaklı sigortalarla birlikte iki işlevi tek gövdede toplar; arızadan sonra sigorta buşonu değiştirilir, şalter ise yeniden kurulur.

Jeneratörlü tesiste şebeke ile jeneratör arasında hangi şalter kullanılır?

Yükü iki kaynak arasında aktaran transfer şalteri kullanılır. IEC 60947-6-1 üç türü kapsar: elle kumandalı, uzaktan kumandalı ve kontrol ünitesiyle birlikte otomatik transfer şalteri. Seçimde anma akımı, kutup sayısı, kumanda gerilimi ve geçişin elle mi otomatik mi yapılacağı belirleyicidir. Geçiş düzeni ve kilitleme koşulları dağıtım şirketi şartlarına ve projeye göre tasarlanır.