Sınır Anahtarları (Limit Switch) Seçim Rehberi

Sınır anahtarı (limit switch), hareketli parçanın kafasına bastırmasıyla kontaklarını mekanik olarak açıp kapatan konum anahtarıdır. Kafa ve kontak seçimi.

Sınır anahtarı (limit switch) nedir? Sınır anahtarı, hareketli bir parçanın kafasına çarpması veya bastırmasıyla kontaklarını mekanik olarak açıp kapatan konum anahtarıdır. Makinelerde bir eksenin uç noktasını, kapının konumunu veya parçanın varlığını algılayıp kumanda devresine sinyal vermek için kullanılır.

Bu rehber Sınır Anahtarları (Limit Switch) kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.

Tahrik kafası tipleri ve kullanım yerleri

Aynı gövde ve kontak bloğu farklı kafalarla sunulur; doğru modeli, hareketli parçanın kafaya nasıl ulaştığı belirler.

• Pim: Cisim kafaya eksen doğrultusunda bastırır. Kısa stroklu, yeri belli duruş noktalarında kullanılır; metal ve plastik pimli modeller vardır.
• Makaralı pim: Pimin ucundaki makara sayesinde, yandan kayarak gelen kam ya da rampa pimi içeri iter.
• Makaralı manivela: Makaralı kısa kol pime basar; kam kola yandan yaklaşır. EMAS ürün adlarında bu tiplerin bir bölümü tek yön olarak geçer.
• Kollu makara: Yandan geçen kam, döner kafadaki kolu çevirir. Makara metal, plastik ya da lastiktir; EMAS ürün adlarında çift yön ifadesi bu tiplerde yer alır.
• Ayarlanabilir kollu makara: Kol boyu ayarlanarak makara kamın geçtiği hizaya getirilir; kam konumunun montaj sırasında netleştiği düzeneklerde işi kolaylaştırır.
• Rijit kol: Makara yerine metal, plastik ya da fiber bir çubuk bulunur.
• Yay kol ve spiral uç: Esnek yay ya da tel uç, farklı yönlerden gelen temasla çalışır; Gwest verisinde çok yönlü spiral uç, ABB verisinde çok yönlü yay olarak geçer. EMAS ürün adlarındaki sivri ve küt uçlu tipler de yay kolludur.
• Çapraz kollu vinç switchleri: EMAS CSM serisinde dönen kafa üzerinde çapraz kollar vardır; ürün verisinde 180° ve 360° dönüşlü, 1 ileri-1 geri, 2 ileri-2 geri ve sonsuz dönüşlü seçenekler yer alır.

Tek yön ya da çift yön olarak adlandırılan modellerde seçimi kamın geliş yönüne göre yapın ve üretici çizimiyle doğrulayın.

Limit switch seçerken nelere bakılır

1. Yaklaşma yönü ve strok. Cismin kafaya eksenden mi yandan mı geldiğini, tek ya da iki yönden mi geçtiğini ve kafayı ne kadar ittiğini belirleyin. Limit switch mekanik durdurucu değildir; kafanın izin verdiği hareket mesafesi üretici çiziminde yazar.
2. Gövde ölçüsü. Mevcut bir anahtarı değiştiriyorsanız gövde ölçüsünü ve montaj deliklerini karşılaştırın. EN 50047, 30 × 55 mm; EN 50041 ise 42,5 × 80 mm konum anahtarlarının ölçülerini standartlaştırır. ABB LS32 modellerinin ürün verisinde montaj türü 30 mm (EN 50047) olarak geçer.
3. Kontak düzeni. 1NO + 1NC modelde bir kontak durdurma ya da kilitleme, diğeri bildirim için kullanılabilir. 2NO + 2NC modeller iki ayrı devreye bilgi verilecek yerlerde seçilir.
4. Kontak hareket tipi. Ani hareketli kontakta konum değiştirme hızı kafanın hızından bağımsızdır; yavaş hareketli kontak kafanın hareketini izler. EN 50047 iki tipi de kapsar. EMAS ürün adlarında "ani hareketli", ABB ürün verisinde "snap action" ifadesi yer alır.
5. Kontak anma değeri. Kumanda kontaklarının yükü kullanma kategorisiyle verilir: AC-15 alternatif akım elektromanyetik yüklerin (örneğin kontaktör bobini), DC-13 doğru akım elektromıknatıslarının kumandası içindir. ABB ve Gwest ürün verisinde iki değer ayrı yazar ve benzer gerilimde DC-13 akımı AC-15 akımından düşüktür; DC yük anahtarlanacaksa DC-13 değerine bakın.
6. Koruma sınıfı. ABB ve Gwest ürün verisinde IP65 ve IP66 değerleri yazar. IEC 60529'a göre ilk rakam 6 toz geçirmezliği, ikinci rakam 5 su jetine, 6 güçlü su jetine karşı korumayı gösterir. Isıso TZ serisi, su geçirmez olarak adlandırılan kablolu modellerdir.

Benzer anahtarlarla farkı

• Koruyucu kapak ve kapıları izleyen ayrı aktüatörlü kapı switchleri ile halatlı tipler emniyet sınır anahtarları kategorisindedir. Güvenlik işlevi taşıyan devrede anahtarın tipi ve bağlantısı makinenin risk değerlendirmesine ve üretici verisine göre belirlenir.
• Cihaz ve mekanizma içine yerleştirilen küçük gövdeli tipler mikro ve mini anahtarlar altındadır.
• Mil turunu dişli üzerinden izleyerek durma noktası belirleyen döner tipler tur anahtarları altındadır.
• Metal parçayı temas etmeden algılamak ya da mekanik aşınmadan kaçınmak gerekiyorsa endüktif sensörler değerlendirilir.
• EMAS'ın ani ve yavaş hareketli yedek kontak blokları limit switch aksesuarları ve yedekleri kategorisinde listelenir.

Bu kategorideki markalar

• EMAS: metal ve plastik gövdeli sınır şalterleri; L5, L51, L52, L53, L54 ve L61 gibi kodlarla başlayan modeller, resetli tipler ve CSM serisi çapraz vinç şalterleri.
• ABB: LS32, LS40, LS60 ve LS72 kodlu nihayet şalterleri. LS32 modellerinin ürün verisine göre kodda P plastik, M metal gövdeyi gösterir.
• Isıso: plastik gövdeli TLS serisi ve kablolu TZ serisi limit switchler.
• Gwest: GLS serisi limit switchler; ürün verisinde 1NO + 1NC kontak düzeni ve IP65 yazar.

Sipariş notları

• Ürünler adet olarak satılır. Üretici tip kodu ürün adında yer alır (örneğin L5K13MEM123, LS32M11B11, TLS-103); kodu arama kutusuna yazarak ürüne ulaşabilirsiniz.
• Aynı gövdenin farklı kafalı çok sayıda varyantı vardır; siparişten önce kafa tipini ürün görseli ve tip koduyla karşılaştırın.
• EMAS ürün adlarında ve Gwest ürün verisinde "resetli" olarak geçen modellerin çalışma biçimini üretici verisinden teyit edin.

Sınır Anahtarı (Limit Switch) Kafa Tipleri ve Seçim Tablosu

Sık sorulan sorular

Limit switchte NO ve NC kontak hangi amaçla kullanılır?

NC (normalde kapalı) kontak kafa tahrik edilince açılır, NO (normalde açık) kontak ise kapanır. Hareketi durduran sınırlar genellikle NC kontak üzerinden bağlanır; böylece kablo kopması ya da gevşek bir bağlantı da devreyi keser ve arıza fark edilir. NO kontak çoğunlukla PLC girişine ya da sinyal lambasına konum bilgisi vermek için kullanılır. Bağlantı şeması proje ve üretici verisine göre belirlenir.

Ani hareketli limit switch ne demektir?

Ani hareketli (snap action) kontakta kafa belirli bir noktaya ulaştığında kontak, yay mekanizmasıyla bir anda konum değiştirir; geçiş hızı kafanın hızına bağlı değildir. Yavaş hareketli kontakta ise kontak kafanın hareketini izler. EN 50047 konum anahtarları için iki kontak tipini de kapsar. Bu kategorideki EMAS ürün adlarında tip "ani hareketli" olarak yazar; yavaş hareketli yedek kontak blokları aksesuar kategorisinde listelenir.

Limit switch yerine endüktif sensör kullanılabilir mi?

Algılanacak parça metalse ve temas istenmiyorsa kullanılabilir; endüktif sensörde hareketli parça olmadığı için mekanik aşınma yoktur. Buna karşılık sensör besleme gerilimi ister ve çıkışı elektroniktir. Limit switch beslemesiz çalışır, NO ve NC kuru kontak sunar ve metal olmayan parçalarla da tahrik edilir. Seçim, algılanacak parçaya ve kumanda devresinin yapısına göre yapılır.

Metal gövdeli mi, plastik gövdeli mi limit switch seçilmeli?

Metal gövde genellikle darbe ve titreşime açık makine üstü montajda tercih edilir; plastik gövde hafiftir ve paslanmaz. Bu kategorideki ABB LS32 serisinde ürün verisine göre metal gövdeli modeller IP66, plastik gövdeli modeller IP65 koruma sınıfındadır. Kafa tipleri iki gövdede de benzerdir; kararı montaj yerindeki mekanik zorlanma ve ortam koşulları belirler.