Şönt Reaktörleri Seçim Rehberi
Tesis LED sürücü, UPS ve XLPE kablo hatları nedeniyle kapasitife kayabilir; şönt reaktörü seçiminde bu etkinin nedeni ve reaktif enerji sınırı esastır.
Bu rehber Şönt Reaktörleri kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Tesis neden kapasitife kayar
LED aydınlatma sürücüleri, UPS'ler, yarı iletken güç elektroniği içeren cihazlar ve XLPE kablo hatları şebekede kapasitif etki yaratır. Sorun çoğu kez üretimin durduğu saatlerde ortaya çıkar: gece ve hafta sonu endüktif yükler devreden çıkar, UPS ve aydınlatma çalışmayı sürdürür ve kondansatör kademelerinin tümü devre dışı olsa bile sayaç kapasitif reaktif enerji yazar. Bu noktada kondansatör eklemek durumu ağırlaştırır; fazlalık ancak endüktif güç çeken bir elemanla dengelenir.
Reaktif enerji bedeli, reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı tarifedeki sınırı aştığında uygulanır. Görevli tedarik şirketinin yayımladığı uygulamaya göre sınır, kurulu gücü 50 kVA'nın altındaki tesislerde endüktifte %33, kapasitifte %20; daha büyük kurulu güçlerde endüktifte %20, kapasitifte %15'tir. Oranlar tarife uygulamalarına ilişkin usul ve esaslarla belirlenir ve değişebilir; tesisiniz için geçerli güncel değeri dağıtım şirketinizden doğrulayın.
Reaktör gücü nasıl belirlenir
Reaktör tahminle değil, ölçülen kapasitif reaktif güce göre seçilir. Kondansatör kademeleri devre dışıyken ve tesis en düşük yükteyken şebeke analizöründen ya da reaktif rölenin ekranından faz faz okunan kapasitif kVAr, karşılanması gereken gücü verir. Faturadaki kVArh toplamı tek başına yeterli değildir; kapasitif tüketimin hangi saatte ve hangi fazda oluştuğunu göstermez.
- Kapasitif güç gün içinde değişiyorsa tek büyük reaktör yerine birkaç kademe planlayın. Gereğinden büyük ve sürekli devrede kalan bir reaktör tesisi bu kez endüktif sınıra yaklaştırır.
- Kademeleri yönetecek reaktif güç kontrol rölesinin bağlanabilir kademe tipleri arasında şönt reaktör bulunmalıdır. Bu mağazadaki üç fazlı rölelerin bir bölümünde tek, iki ve üç fazlı şönt reaktör kademesi ürün özelliği olarak belirtilir.
Tek fazlı ve üç fazlı reaktörlerde akım ve bağlantı
- Tek Fazlı Şönt Reaktörleri: 230 V anma gerilimlidir, faz ile nötr arasına bağlanır.
- Üç Fazlı Şönt Reaktörleri: 400 V anma gerilimlidir, üç faza bağlanır.
Kademe elemanları reaktörün anma akımına göre seçilir. Entes'in tablosunda 230 V 5 kVAr tek fazlı ENT.SRS1 modeli için 21,74 A, 400 V 20 kVAr üç fazlı ENT.SRS3 modeli için 28,9 A verilir. Sigorta, kontaktör ve kablo kesiti bu akıma ve üreticinin bağlantı şemasına göre belirlenir; kesiti karşılaştırmak için kablo akım taşıma kapasitesi hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Kontaktörlü kademe ile SVC arasındaki fark
Kontaktörlü sistemde her reaktör ya tümüyle devrededir ya da devre dışıdır; dengeleme, kademe adımlarının izin verdiği hassasiyette kalır. SVC'de reaktörler bir endüktif yük sürücüsü üzerinden beslenir ve çekilen endüktif güç ihtiyaca göre ayarlanır; bu mağazadaki sürücülerin bir bölümünün özelliklerinde %0 ile %100 arasında devreye alma ve gecikmesiz müdahale belirtilir. Entes, SVC'yi hızlı değişen ve dengesiz yüklerin bulunduğu tesisler için tanımlar.
Entes verisine göre bir sürücü üç adet tek fazlı şönt reaktörü tam yükte sürecek şekilde tasarlanmıştır ve standart seri tek fazlı reaktörlerin tümü SVC ile uyumludur. SVC için verilen 1,66 kVAr, 3,33 kVAr, 6,67 kVAr ve 10 kVAr tek fazlı reaktörler üçlü gruplar halinde kullanılır ve SVC Şönt Reaktörleri altında listelenir.
Şönt reaktör ile harmonik filtre reaktörü arasındaki fark
İkisi de bobindir ama görevleri ayrıdır. Şönt reaktör şebekeye tek başına paralel bağlanır ve kapasitif reaktif gücü dengeler. Harmonik Filtre Reaktörleri ise kondansatöre seri bağlanır; amacı kondansatör kademesini harmonik akımlardan ve rezonanstan korumaktır, kapasitif fazlalığı gidermez. İki ürün birbirinin yerine kullanılmaz.
Bu kategorideki markalar
- Tibcon: TBSR kodlu monofaze ve trifaze şönt reaktörler; ürün adında güç ve faz yapısı yazar.
- Entes: ENT.SRS1 (230 V tek fazlı) ve ENT.SRS3 (400 V üç fazlı) standart seri. Adında birden çok güç yazan model (0,3/0,4/0,5 kVAr) üreticinin tablosunda üç ayrı güç ve akım değeriyle verilir.
Sipariş notları
Reaktörler adet olarak satılır; üç fazlı kompanzasyonu tek fazlı reaktörlerle kuracaksanız her faz için ayrı adet girin. Ürünlerin bir bölümü terminli olarak listelenir; bunlarda teslim süresi siparişten önce teyit edilir. TBSR5409 ya da ENT.SRS3 400/20 gibi üretici kodlarını site aramasına yazarak ürüne doğrudan ulaşabilirsiniz.
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | Sabit / Tek Kademeli Şönt Reaktör (0,5 – 5 kVAr) | Orta Güçlü Trifaze Şönt Reaktör (7,5 – 25 kVAr) | Sürücülü (SVC) Kademesiz Şönt Reaktör |
|---|---|---|---|
| Temel Görev | Uzun yeraltı kabloları ve LED aydınlatmanın ürettiği kapasitif reaktif gücü sönümleme | Mesai dışı/hafta sonu yüksek kapasitif çıkan tesisleri dengeleme | SVC (Statik Var Kompanzatör) sürücüsü ile 0–%100 hassas endüktif güç |
| Bağlantı Şekli | Kontaktör üzerinden kademeli devreye alınan 3 fazlı endüktif bobin | Reaktif güç kontrol rölesinin C (kapasitif) çıkışıyla sürülür | 3 fazlı tristörlü SVC sürücünün L1-L2-L3 çıkışlarına yıldız/bağımsız bağlantı |
| Koruma ve Yapı | Dahili termik koruma kontağı (NC — aşırı ısınmada kademeyi açtırır) | Yüksek geçirgenlikli silisli sac nüve, vakum vernikli bakır/Al sargı | Düşük gürültü, aşırı sıcaklık termostatlı, 400 V AC 50 Hz |
| Seçim Kontrolü | Gece/boşta ölçülen kapasitif kVAr değerinden biraz büyük seçilir | Harmonik filtre reaktörüyle (kondansatöre seri) karıştırılmamalıdır | Reaktif rölenin SVC çıkışı ve sürücü gücüyle (kVAr) eşleştirilir |
Sık sorulan sorular
Şönt reaktör hangi durumda gerekir?
Kondansatör kademelerinin tümü devre dışıyken bile tesis kapasitif reaktif enerji veriyorsa ve kapasitif oran fatura döneminde sınıra yaklaşıyor ya da sınırı aşıyorsa gerekir. Bu durum çoğunlukla LED aydınlatma, UPS ve uzun kablo hatları bulunan, gece ve hafta sonu yükü düşen işletmelerde görülür. Kondansatör eklemek sorunu büyütür; kapasitif fazlalık yalnızca endüktif güç çeken bir elemanla dengelenir.
Şönt reaktör gücü nasıl hesaplanır?
Hesabın girdisi ölçümdür. Kondansatörler devre dışıyken ve yük en düşük seviyedeyken analizörden ya da reaktif rölenin ekranından her faz için kapasitif kVAr okunur. Reaktör kademeleri bu değeri karşılayacak, ama tesisi endüktif sınıra taşımayacak büyüklükte seçilir. Kapasitif güç saatlere göre değişiyorsa tek reaktör yerine birkaç kademeden oluşan bir plan yapılır. Nihai boyutlandırma proje ve üretici verisine göre yapılmalıdır.
Şönt reaktör nasıl bağlanır?
Şönt reaktör şebekeye paralel bağlanır: tek fazlı 230 V model faz ile nötr arasına, üç fazlı 400 V model üç faza. Otomatik kompanzasyonda her reaktör kendi sigortası ve kontaktörü üzerinden şebekeye bağlanır, kontaktör bobinini reaktif güç kontrol rölesinin bir kademe çıkışı sürer; SVC sisteminde kontaktörün yerini endüktif yük sürücüsü alır. Bağlantı şeması, sigorta ve kablo kesiti için üreticinin kurulum talimatı esas alınır.
Mevcut reaktif güç kontrol rölem şönt reaktör kademesini yönetebilir mi?
Her röle yönetemez. Yalnızca kondansatör kademesi için tasarlanmış röleler reaktör kademesini tanımaz. Rölenin teknik verisinde bağlanabilir kademe tipleri arasında tek fazlı ya da üç fazlı şönt reaktör yazmalıdır; SVC kurulacaksa rölenin sürücü çıkışını (TCR) da desteklemesi gerekir. Bu mağazadaki üç fazlı reaktif güç kontrol rölelerinde bu bilgi ürün özelliklerindeki bağlanabilir kademe tipleri ve SVC uyumu satırlarında yer alır.
Kapasitif reaktif enerji sınırı yüzde kaçtır?
Görevli tedarik şirketinin yayımladığı tarife uygulamasına göre kurulu gücü 50 kVA'nın altındaki tesislerde sisteme verilen kapasitif reaktif enerji aktif enerjinin %20'sini, çekilen endüktif reaktif enerji %33'ünü aşmamalıdır; daha büyük kurulu güçlerde sınır kapasitifte %15, endüktifte %20'dir. Mesken, aydınlatma ve tek fazlı abonelere reaktif enerji tarifesi uygulanmaz. Oranlar tarife düzenlemesiyle değişebilir; tesisiniz için geçerli güncel sınırı dağıtım şirketinizden doğrulayın.