Zaman Röleleri Seçim Rehberi
Zaman rölesi, sinyal geldikten veya kesildikten sonra ayarlanan süre dolunca kontağını değiştiren röledir. Çekmede, düşmede gecikmeli ve flaşör çeşitleri.
Zaman rölesi nedir? Zaman rölesi, besleme ya da kumanda sinyali geldikten veya kesildikten sonra ayarlanan süre dolunca çıkış kontağının konumunu değiştiren röledir. Motor yol verme, aydınlatma, havalandırma ve pompa kumandasında bir işlemi belirli süre geciktirmek ya da sürdürmek için kullanılır. Çekmede gecikmeli, düşmede gecikmeli ve flaşör gibi zaman fonksiyonlarına göre seçilir.
Bu rehber Zaman Röleleri kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Zaman fonksiyonları ve alt gruplar
- Çekmede gecikmeli: besleme ya da start sinyali geldikten sonra ayarlanan süre dolunca kontak konum değiştirir. Tek Fonksiyonlu Zaman Röleleri grubunda süre aralığı model adında yazar (30 saniyeye kadar, 12 dakikaya kadar gibi).
- Düşmede gecikmeli: kumanda sinyali kesildikten sonra kontak ayarlanan süre boyunca çekili kalır; soğutma fanının motor durduktan sonra bir süre daha çalışması tipik örnektir. İki yapısı vardır: birinde besleme sürekli bağlıdır ve süre ayrı bir kumanda girişinden başlatılır, diğerinde süre beslemenin kesilmesiyle başlar. İlgili grup: Düşmede Gecikmeli Zaman Röleleri.
- Flaşör: çıkış, çalışma ve bekleme süreleriyle sürekli açılıp kapanır. Süreler eşitse simetrik, ayrı ayarlanıyorsa asimetrik flaşör denir. İlgili grup: Flaşör Zaman Röleleri.
- Yıldız-üçgen: yıldız süresini sayar, yıldız kontaktörünü bırakır ve kısa bir geçiş süresinden sonra üçgen kontaktörünü çeker. İlgili grup: Yıldız-Üçgen Zaman Röleleri.
- Sağ-sol: iki çıkışı aralarında bekleme bırakarak sırayla çalıştırır; yön değiştirerek dönen tahriklerde kullanılır. İlgili grup: Sağ-Sol Zaman Röleleri.
- Çok fonksiyonlu: bu işlevlerin birkaçını tek gövdede sunar; fonksiyon cihaz üzerinden seçilir. Çok Fonksiyonlu Zaman Röleleri grubunda 8 ve 13 çalışma modlu modeller vardır.
Endüstriyel bulaşık makinelerinin yıkama ve durulama sürelerini yöneten özel röleler ile hassas ayarlı model ayrı alt gruplardadır.
Zaman rölesi ile zaman saati arasındaki fark
Zaman rölesi bir olaydan (enerjinin gelmesi, bir kontağın kapanması) sonra süre sayar; saatin kaç olduğunu bilmez. Zaman saati ise çıkışını günün belirli saatlerinde, günlük ya da haftalık programa göre açıp kapatır. Aydınlatma, tabela ya da pompa gibi yükleri saate göre çalıştırmak için Programlanabilir Zaman Röleleri grubundaki zaman saatlerine, gün doğumu ve gün batımına göre anahtarlama için Astronomik Zaman Röleleri kategorisine bakın.
Seçim sırası
- Fonksiyon ve başlatma biçimi: önce sürenin beslemeyle mi, ayrı bir start (tetikleme) girişiyle mi başlayacağını belirleyin. Start ya da tetikleme girişli modeller ürün adında veya özelliklerinde belirtilir.
- Zaman aralığı: 0,1 s - 60 s ile 0,1 s - 100 saat gibi aralıklar arasında büyük fark vardır. Ayar topuzlu (analog) modellerde gereken süre skalanın en alt ucuna sıkışmamalıdır; dijital göstergeli modellerde süre rakamla ayarlanır.
- Besleme gerilimi: 220-230 V AC, 24 V AC/DC ve 12-240 V AC/DC gibi çok gerilimli seçenekler vardır; kumanda devresinin gerilimiyle eşleştirin.
- Kontak: enversör (C/O) sayısına ve akımına bakın. Örneğin Entes'in tablosunda MCB-30 ve MCB-60 1 C/O 8 A, DG-10 ve DG-60 1 C/O 16 A, yıldız-üçgen rölesi SER-YU 2 N/O 5 A kontaklıdır. Motor ve büyük yükler röle kontağıyla değil, rölenin sürdüğü kontaktörle anahtarlanır.
- Montaj: DIN raya takılan otomat tipi kutular, pano kapağına takılan 48 x 48, 72 x 72 ve 96 x 96 mm gövdeler ve 8 ya da 11 pinli soketli modeller vardır. Soketli modellerde soketin ürünle gelip gelmediğini ürün kartından doğrulayın.
Yıldız-üçgen yol vermede zaman rölesi
Yıldız-üçgen rölesi sıradan bir çekmede gecikmeli röleden iki noktada ayrılır: yıldız ve üçgen kontaktörleri için ayrı çıkışı vardır ve ikisi arasında kısa bir geçiş süresi bırakır. Bu süre, yıldız kontaktörü açılmadan üçgen kontaktörünün kapanmasını önlemek içindir. Entes SER-YU'da yıldız süresi 1-60 s, geçiş süresi 20-500 ms arasında ayarlanır. Yıldız süresi motorun yol alma süresine göre belirlenir; kontaktörler arası kilitleme ve motor koruması proje ve üretici verisine göre ayrıca kurulur.
Klemens ve kontak gösterimi
DIN ray tipi zaman rölelerinde yaygın gösterimde besleme A1-A2 uçlarına bağlanır, start (kumanda) girişi B1 ile, gecikmeli enversör kontak 15-16-18 ile gösterilir: 15 ortak uç, 16 normalde kapalı, 18 normalde açık kontaktır. C/O enversör (değiştirici), N/O normalde açık kontağı ifade eder. Uç adları üreticiye ve gövde tipine göre değişir, soketli ve pano tipi modellerde numaralama farklıdır; bağlantıyı ürünün kendi şemasından yapın.
Bu kategorideki markalar
- Tense: ER, ERP, ERV ve ERD kodlu tek fonksiyonlu, çok fonksiyonlu ve flaşör röleler; DIN ray ve pano tipi kutularda.
- ABB: CT kodlu zaman röleleri (CT-MFC, CT-ERD, CT-MVS, CT-APS gibi).
- Schneider Electric: RE22 kodlu zaman röleleri ve IHP+ dijital zaman saatleri.
- Entes: MCB serisi tek ve çok fonksiyonlu röleler, DG düşmede gecikmeli, SER-YU yıldız-üçgen, EF-10 flaşör ve SSR-2X sağ-sol röleleri.
- Siemens: 3RP25 ve 7PV15 kodlu zaman röleleri.
- GEMO: DZ ve AZ kodlu tek ve çok fonksiyonlu zaman röleleri; AZ kodlu model analog ayarlıdır.
Sipariş notları
Zaman röleleri adet olarak satılır. Bazı modeller farklı besleme gerilimleriyle ayrı ürün olarak listelenir (örneğin 24 V ve 230 V AC sürümleri); sepete eklemeden önce kodun gerilim ekini kontrol edin. Az sayıda ürün terminli görünür; bu ürünlerin teslim süresi sipariş öncesinde teyit edilir. 3RP2505-1AW30 ya da MCB-15 gibi kodları site aramasına yazarak ürüne doğrudan ulaşabilirsiniz.
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | Çekmede Gecikmeli (On-Delay / Düz) Zaman Rölesi | Bırakmada Gecikmeli (Off-Delay / Ters) Zaman Rölesi | Çok Fonksiyonlu / Flaşör / Yıldız-Üçgen Zaman Rölesi |
|---|---|---|---|
| Çalışma Prensibi | Enerji verildikten ayarlanan süre (t) sonra kontak konum değiştirir | Tetik kesildikten (veya enerji kesildikten) ayarlanan süre sonra bırakır | Tek cihazda On-Delay, Off-Delay, Flaşör (Asimetrik/Simetrik) veya Y/Δ |
| Zaman Aralığı | 0,1 sn – 30 sn / 60 dk (tek aralıklı) veya 0,1 sn – 100 saat | 0,1 sn – 10 dk / 30 dk (tetik uçlu veya beslemesiz gerçek Off-Delay) | Ön panelden seçilebilir zaman çarpanı (sn / dk / saat) ve fonksiyon |
| Besleme ve Kontak | 24 V AC/DC, 230 V AC veya 24–240 V AC/DC üniversal; 1 CO / 2 CO | 24–240 V AC/DC; 1 CO (5 A / 8 A) veya 2 CO (DPDT) | DIN ray (1 modül 17,5 mm veya 22,5 mm) veya 8/11 pin soketli |
| Tipik Uygulama | Sıralı motor devreye alma, konveyör gecikmesi, alarm geciktirme | Banyo/WC fanı gecikmeli durdurma, soğutma fanı art çalışma | Periyodik yağlama/karıştırma (flaşör), yıldız-üçgen motor kalkışı |
Sık sorulan sorular
Çekmede gecikmeli ile düşmede gecikmeli zaman rölesi arasındaki fark nedir?
Çekmede gecikmeli rölede süre, besleme ya da start sinyali geldiğinde başlar ve kontak süre dolunca konum değiştirir; yükü gecikmeli devreye almak için kullanılır. Düşmede gecikmeli rölede kontak sinyalle birlikte hemen çeker, sinyal kesildikten sonra ayarlanan süre boyunca çekili kalır ve sonra bırakır; yükü gecikmeli devreden çıkarmak içindir. Düşmede gecikmeli modellerin bir bölümünde besleme sürekli bağlı kalır ve süre ayrı bir tetikleme girişinden başlatılır.
Yıldız-üçgen yol vermede normal zaman rölesi kullanılabilir mi?
Yıldız-üçgen için üretilmiş röle tercih edilmelidir. Bu rölelerde yıldız ve üçgen kontaktörleri için ayrı çıkış bulunur ve yıldızdan çıkış ile üçgene giriş arasında kısa bir geçiş süresi bırakılır; örneğin Entes SER-YU'da bu süre 20-500 ms, yıldız süresi 1-60 s arasında ayarlanır. Tek kontaklı çekmede gecikmeli röle bu geçiş süresini sağlamaz. Devre, kilitleme ve koruma ile birlikte proje verisine göre kurulur.
Tek fonksiyonlu mu, çok fonksiyonlu zaman rölesi mi seçilmeli?
İşlev belli ve değişmeyecekse tek fonksiyonlu röle yeterlidir; ayarı yalnızca süredir ve yanlış fonksiyon seçme olasılığı yoktur. Çok fonksiyonlu röle çekmede gecikme, düşmede gecikme, darbe ve flaşör gibi işlevleri tek gövdede sunar, bazı modellerde zaman aralığı da seçilebilir. Farklı panolarda aynı yedek parçayı kullanmak isteyen bakım ekipleri ve işlevi devreye almada netleşecek projeler için uygundur.
Zaman rölesi ile zaman saati aynı ürün müdür?
Değildir. Zaman rölesi bir sinyalden sonra saniye, dakika ya da saat mertebesinde süre sayar ve günün saatinden bağımsız çalışır. Zaman saati gerçek saate göre çalışır; çıkışını günlük ya da haftalık programdaki açma ve kapama saatlerinde anahtarlar. Bir fanı motor durduktan sonra bir süre daha çalıştırmak zaman rölesinin, bir tabelayı her akşam belirli saatte yakmak zaman saatinin işidir.
Zaman rölesinin kontağına motor doğrudan bağlanabilir mi?
Zaman rölesi bir kumanda elemanıdır; kontağı kontaktör bobini, sinyal lambası ya da küçük yükler için boyutlandırılır. Örneğin Entes'in tablosunda MCB-30 ve MCB-60 için 8 A, DG-10 ve DG-60 için 16 A kontak verilir. Motor gibi kalkış akımı yüksek yükler röle kontağıyla değil, rölenin sürdüğü kontaktör üzerinden anahtarlanır ve motor koruması ayrıca sağlanır. Kontağın yük tipine göre akım değerleri için üretici verisine bakın.