AG Parafudr (SPD) Seçimi: Tip 1, Tip 2 ve Tip 3 (B, C, D Sınıfı) Bağlantı Şeması ve Kesit Kuralları
IEC 61643-11'e göre Tip 1, Tip 2 ve Tip 3 parafudr farkı, Uc–Up–In–Iimp değerleri, TT ve TN panolarda 3+1 / 4+0 bağlantı ve 0,5 m kablo boyu kuralı.
AG parafudr (SPD, darbe koruma cihazı), yıldırım ve anahtarlama kaynaklı aşırı gerilim darbelerini mikrosaniyeler içinde toprağa aktararak panodaki cihazları korur. IEC 61643-11 parafudrları deney sınıfına göre Tip 1, Tip 2 ve Tip 3 (eski adlarıyla B, C, D sınıfı) olarak ayırır; koruma ancak kademeler doğru panoya ve kısa bağlantıyla monte edilirse çalışır.
> İlgili Kategori: Sınıf ve kutup yapısına göre modelleri AG Parafudrlar sayfasından; Tip 2, Tip 1 + 2 ve Tip 2 + 3 filtreleriyle inceleyebilirsiniz.
1. Tip 1, Tip 2, Tip 3 farkı
| Sınıf | Eski adı | Deney dalga şekli | Tipik değer | Montaj yeri |
|---|---|---|---|---|
| Tip 1 | B | 10/350 µs yıldırım darbe akımı (`Iimp`) | Kutup başına 12,5–25 kA | Ana dağıtım panosu; paratonerli veya havai hat beslemeli binalar |
| Tip 2 | C | 8/20 µs (`In`, `Imax`) | In 20 kA, Imax 40 kA | Ana pano (paratoner yoksa) ve tüm tali panolar |
| Tip 3 | D | Birleşik dalga (1,2/50 µs gerilim + 8/20 µs akım) | Uoc 6–10 kV | Hassas cihazın hemen önü, priz veya makine panosu |
10/350 µs darbesi aynı tepe akımında 8/20 µs darbesinin yaklaşık 20 katı enerji taşır; bu yüzden doğrudan yıldırım akımını yalnızca Tip 1 karşılayabilir. Tip 1 + 2 kombine cihazlar ana panoda iki kademeyi tek gövdede birleştirir.
2. Etiket değerleri nasıl okunur?
- Uc (en büyük sürekli çalışma gerilimi): 230/400 V şebekede faz–nötr için en az 253 V olmalıdır; şebeke dalgalanmalarına dayanım için 275 V veya 320 V yaygındır.
- Up (gerilim koruma seviyesi): Darbe sırasında cihazın uçlarında kalan gerilim. Standart cihazların darbe dayanımı 2,5 kV olduğundan Up ≤ 1,5 kV hedeflenir; düşük Up daha iyi korumadır.
- In: Cihazın defalarca boşaltabildiği 8/20 µs anma akımı; Tip 2 için en az 5 kA, pratikte 20 kA.
- Imax: Bir kez dayanabildiği en büyük 8/20 µs akımı (ör. 40 kA).
- Iimp: Tip 1 için 10/350 µs akımı; paratonerli binada kutup başına en az 12,5 kA.
3. Şebeke tipine göre bağlantı şeması
| Şebeke | Trifaze bağlantı | Monofaze bağlantı | Açıklama |
|---|---|---|---|
| TN-S | 4+0: L1, L2, L3, N → PE arası 4 varistör | 2+0 | En yaygın pano tipi |
| TT | 3+1: L1, L2, L3 → N arası 3 varistör, N → PE arası kıvılcım atlama elemanı | 1+1 | Parafudr RCD'nin önüne bağlanabilir; varistör yaşlansa da toprağa kaçak akım akmaz |
| TN-C | 3+0: L1, L2, L3 → PEN | 1+0 | Nötr kutbu yoktur |
TT şebekede 4+0 bağlantı, varistör ömrünün sonunda PE üzerinde tehlikeli gerilime yol açabileceği için kullanılmaz. Şebeke tipinin belirlenmesi için Topraklama Çubuğu Seçimi ve TT / TN Sistemleri rehberine bakabilirsiniz.
4. Kablo boyu ve kesit kuralları
0,5 metre kuralı: Faz barasından parafudra ve parafudrdan topraklama barasına giden iletkenlerin toplam boyu 0,5 m'yi geçmemelidir. Darbe akımında iletkenin her metresi yaklaşık 1 kV ek gerilim düşümü üretir; 1 m fazla kablo, 1,5 kV'luk Up değerini cihaz uçlarında 2,5 kV'un üzerine çıkarır. Boy kısaltılamıyorsa giriş ve çıkış iletkenlerinin doğrudan parafudr klemensinde birleştiği V bağlantı yapılır.
| İletken (IEC 60364-5-53, bölüm 534) | Tip 1 | Tip 2 |
|---|---|---|
| Faz ve nötr bağlantı iletkeni | En az 6 mm² bakır | En az 2,5 mm² bakır |
| Topraklama (PE) bağlantı iletkeni | En az 16 mm² bakır | En az 6 mm² bakır |
- İletkenler düz ve kısa çekilir; halka yapılmaz, korunmuş ve korunmamış hatlar aynı kanalda yan yana götürülmez.
- Ön sigorta: Üretici her model için en büyük ön sigorta değerini verir (ör. 125 A gG). Hat başı sigortası bu değerden büyükse parafudr koluna ayrı sigorta veya otomatik sigorta konur.
- Kademe koordinasyonu: Tip 2 ile korunan cihaz arasındaki kablo 10 m'yi aşıyorsa cihazın yanına ek Tip 3 veya Tip 2 konur.
5. Durum göstergesi ve değişim
Varistörlü parafudrlarda termik ayırıcı, eleman ömrünü doldurduğunda devreyi keser ve gösterge penceresi yeşilden kırmızıya döner. Geçmeli modüllü tiplerde yalnızca modül değiştirilir. Uzak ihbar kontağı olan modeller arızayı sinyal lambasına veya otomasyon sistemine bildirir. İzolasyon direnci testinden önce parafudr modülleri sökülmelidir; aksi halde test gerilimi varistörü iletime sokar ve ölçüm hatalı çıkar.
Sık sorulan sorular
B, C ve D sınıfı parafudr ne demek?
Eski Alman sınıflandırmasıdır: B = Tip 1 (yıldırım akımı, 10/350 µs), C = Tip 2 (8/20 µs, dağıtım panosu), D = Tip 3 (cihaz yakını ince koruma). B+C ifadesi Tip 1 + 2 kombine cihazı anlatır.
Evde hangi parafudr kullanılır?
Paratoneri olmayan ve yer altı kablosuyla beslenen bir konutta sayaç sonrası panoya Tip 2 (In 20 kA, Imax 40 kA) yeterlidir. Binada paratoner veya havai hat girişi varsa ana panoya Tip 1 + 2 konur.
Parafudr kaçak akım rölesinin önüne mi arkasına mı bağlanır?
Tercihen önüne. Darbe akımı RCD üzerinden geçerse röle hatalı açabilir veya zarar görebilir. TT şebekede öne bağlanacak parafudr 3+1 (monofazede 1+1) yapıda olmalıdır.
Parafudr topraklama kablosu kaç mm² olmalı?
Tip 1 için en az 16 mm², Tip 2 için en az 6 mm² bakır. Kablo mümkün olan en kısa ve düz yoldan topraklama barasına gitmelidir.
Parafudr göstergesi kırmızı olursa ne yapılır?
Koruma elemanı devre dışı kalmıştır; tesis çalışmaya devam eder ama darbeye karşı korumasızdır. Modül veya cihaz aynı Uc ve sınıf değerinde yenisiyle değiştirilir.