Ampul Duy Çeşitleri (E27, E14, E40, GU10, MR16, G9, G13) ve Kelvin–Lümen Seçimi
IEC 60061 ampul duy kodlarının (E27, E14, E40, GU10, GU5.3/MR16, G9, G4, G13) çap ve gerilim ölçüleri, LED lümen-watt karşılıkları ve 3000K-4000K-6500K renk seçimi.
Ampul ve duy seçimi, mekanik vida/pim ölçüsünün yanında çalışma geriliminin (230 V AC doğrudan şebeke mi yoksa 12 V AC/DC sürücü/trafo mu) doğrulanmasını gerektirir. IEC 60061 duy adlandırma standardında harfler bağlantı tipini (E = Edison vidalı, G / GU = geçmeli pimli, B = bayonet), yanındaki rakam ise diş dış çapını veya iki pim ekseni arasındaki mesafeyi milimetre (`mm`) cinsinden belirtir.
> İlgili Kategori: Duy tiplerini ve uyumlu lamba gruplarını Duy Çeşitleri, LED Ampuller ve Ampuller sayfalarından filtreleyebilirsiniz.
IEC 60061 ampul duy ölçüleri ve 12 V / 230 V gerilim tablosu
Sahada en sık yapılan hata, dış çapı birbirine benzeyen 50 mm çanak spotlarda 230 V GU10 ile 12 V MR16 (GU5.3) duyu veya kapsül ampullerde 230 V G9 ile 12 V G4'ü karıştırmaktır:
| Duy kodu | Bağlantı yapısı ve ölçü | Çalışma gerilimi | Uyumlu ampul / armatür ailesi |
|---|---|---|---|
| E27 (E27 LED ampuller) | Edison kalın vidalı, Ø27 mm | 230 V AC | Standart ev/ofis tavan armatürleri, aplikler, glop ve A60/A70 ampuller |
| E14 (E14 LED ampuller) | Edison ince vidalı (mignon), Ø14 mm | 230 V AC | Avizeler, abajurlar ve LED buji / mum ampuller |
| E40 | Goliath dev vidalı, Ø40 mm | 230 V AC | Fabrika yüksek tavan, sokak ve yüksek güçlü endüstriyel LED ampuller |
| GU10 | Kalın mantar başlı 2 pim (çevir-kilitle), 10 mm | 230 V AC | Trafo gerektirmeyen sıva altı/üstü 50 mm tavan spot kasaları |
| GU5.3 (MR16) | İnce iğne 2 pim (geçmeli), 5,3 mm | 12 V AC/DC | Banyo/ıslak hacim düşük gerilim spotları (12 V sürücü zorunludur!) |
| G9 | Yassı/halka 2 pim, 9 mm | 230 V AC | Modern cam küre avizeler ve 230 V LED kapsül ampuller |
| G4 | Çok ince 2 pim, 4 mm | 12 V DC/AC | Mobilya içi, karavan/tekne ve minyatür dekoratif kapsül armatürler |
| G13 / G5 | İki uçta çift pim, 13 mm (T8) / 5 mm (T5) | 230 V AC (LED tüpte balastsız) | Bant armatürler ve floresan / LED tüp ampuller |
LED tüp (G13 T8) dönüşüm uyarısı: Eski manyetik veya elektronik balastlı floresan armatüre doğrudan 230 V LED tüp takılırken balast devre dışı bırakılmalı ve tüp üzerindeki şemaya dikkat edilmelidir (tek uçtan beslemeli L-N LED tüplerde faz ve nötr yalnızca `"Input"` yazılı uca verilir; çift uçtan beslemeli modellerde iki başlığa ayrı ayrı L ve N bağlanır). 12 V G4 ve MR16 spotların sürücü hesabı için şerit LED ve 12 V/24 V trafo güç hesaplama rehberindeki `%20–25` yedek güç kuralı uygulanır.
Watt değil Lümen: LED parlaklık eşdeğerlik tablosu
LED teknolojisinde Watt (`W`) yalnızca harcanan elektrik gücünü, Lümen (`lm`) ise yayılan toplam ışık akısını gösterir:
| Eski akkor ampul | Kompakt floresan (CFL) | Güncel LED ampul gücü | Yaklaşık ışık akısı (Lümen) |
|---|---|---|---|
| 25 W | 5 – 6 W | 3 – 4 W | 250 – 350 lm (gece lambası / çoklu avize) |
| 40 W | 8 – 9 W | 5 – 6 W | 450 – 550 lm (koridor, aplik, masa lambası) |
| 60 W | 11 – 13 W | 8 – 9,5 W | 800 – 860 lm (standart 10–14 m² oda) |
| 75 W | 15 – 18 W | 11 – 12 W | 1050 – 1200 lm (mutfak, çalışma odası) |
| 100 W | 20 – 23 W | 14 – 16 W | 1500 – 1650 lm (geniş salon, dükkan) |
Kelvin (K) ışık rengi sıcaklığı nerede hangisi seçilir?
Renk sıcaklığı Kelvin (`K`) birimiyle ölçülür; sayı küçüldükçe ışık sarı/sıcak tona, büyüdükçe maviye çalan soğuk beyaza kayar:
- 2700 K – 3200 K (Sıcak Beyaz / Günışığı): Gözü dinlendiren sarımtırak sıcak tondur; yatak odası, oturma odası, restoran ve otel aydınlatmalarında tercih edilir.
- 4000 K (Doğal / Nötr Beyaz): Ne sarı ne buz beyazıdır; renkleri en doğal haliyle (özellikle CRI ≥80–90 ise) gösterdiği için mutfak tezgahı, banyo aynası, ofis, sınıf ve mağazalarda en dengeli seçimdir.
- 6500 K (Soğuk Beyaz): Keskin beyaz/gündüz tonudur; dikkat ve kontrast gerektiren atölye, depo, garaj, teknik servis ve güvenlik alanlarında kullanılır.
Sık sorulan sorular
Türkiye'de "günışığı" ampul sarı mıdır beyaz mıdır?
Aydınlatma piyasasında sık karıştırılan bir terimdir: elektrik malzemesi ve ampul kutularında "Günışığı" (Warm White) ifadesi genellikle 2700 K – 3200 K sarı/sıcak tonu, "Beyaz ışık" (Cool Daylight) ise 6500 K soğuk beyazı ifade eder. Satın alırken isim yerine mutlaka kutu üzerindeki Kelvin (`3000 K / 4000 K / 6500 K`) değerine bakılmalıdır.
MR16 (GU5.3) spot yuvasına GU10 ampul takılabilir mi?
Her iki spot ampulün de çanak dış çapı 50 mm olduğu için mevcut tavan kasasına fiziksel olarak sığar. Ancak dönüşüm için 12 V trafo devreden çıkarılmalı ve iğne bacaklı GU5.3 duy yerine porselen GU10 duy takılarak doğrudan 230 V klemens bağlantısı yapılmalıdır.
Porselen (seramik) duy ne zaman plastik duya tercih edilmelidir?
Kapalı cam armatürlerde, yüksek güçlü (≥15–20 W LED veya endüstriyel E27/E40) lambalarda, fırın/davlumbaz çevresinde ve dış mekan glop armatürlerde ısıl yaşlanma ve gevrekleşmeye dayanıklı porselen duy kullanılmalıdır.
Dimmer (ışık ayar) anahtarıyla her LED ampul çalışır mı?
Hayır. Standart LED ampuller dimmerli devrede kırpışma (flicker) yapar veya sürücü kartı bozulur; yalnızca üzerinde "Dimmable" (Dim edilebilir) ibaresi bulunan LED ampuller LED uyumlu dimmer anahtarlarla kullanılmalıdır.