Otomatik Sigorta Hesaplama: Watt–Amper Formülü, Eğri Kodu ve Seçim Tablosu
Monofaze ve trifaze devrelerde güçten (kW/Watt) sigorta amperi nasıl hesaplanır? TS EN 60898-1 B, C, D açma eğrileri, kA kesme kapasitesi ve kablo kesiti uyumu.
Otomatik sigorta (MCB), devreyi hem termik aşırı yüke (bimetal uzaması) hem de kısa devre akımına (elektromanyetik bobin) karşı koruyan yeniden kurulabilir anahtarlama elemanıdır. Sigorta seçiminde en sık yapılan hata sigortayı yalnızca alıcının gücüne göre büyütmektir; oysa TS HD 60364-4-43 standardına göre otomatik sigortanın birincil görevi besleme kablosunun akım taşıma sınırını (Iz) aşmasını engellemektir.
> İlgili Kategori: Teknik özellikleri ve model seçeneklerini doğrudan Otomatik Sigortalar ve Kompakt Şalterler sayfalarından karşılaştırabilirsiniz.
Güçten (Watt / kW) işletme akımı nasıl hesaplanır?
Devrenin çektiği işletme akımı (Ib), şebeke gerilimi ve güç katsayısına (cos φ) göre hesaplanır:
- Monofaze devre (230 V AC): `Ib = P / (230 × cos φ)` (rezistif ısıtıcıda `cos φ = 1,0`; motorlu/endüktif yüklerde tipik `0,80–0,85`)
- Trifaze dengeli devre (400 V AC): `Ib = P / (√3 × 400 × cos φ) ≈ P / (693 × cos φ)`
Hesaplanan Ib akımından hemen bir üst standart sigorta kademesi (6, 10, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 63 A) seçilir ve kablo akım taşıma kapasitesi tablosundaki düzeltilmiş Iz ile `Ib ≤ In ≤ Iz` eşitsizliği doğrulanır.
Tipik uygulama, güç, sigorta ve kablo koordinasyon tablosu
Aşağıdaki tablo standart 30 °C boru içi / tava döşeme referans koşullarında tipik bina ve atölye linyelerini özetler:
| Devre / Uygulama | Tipik Güç | Faz / Kutup | Örnek Sigorta | Minimum Bakır Kesit (PVC) |
|---|---|---|---|---|
| Aydınlatma linyesi | ≤ 2,0 kW | 1P (230 V) | B10 A | 1,5 mm² (`Iz ≈ 17,5 A`) |
| Genel priz linyesi | ≤ 3,5 kW | 1P (230 V) | B16 A veya C16 A | 2,5 mm² (`Iz ≈ 24 A`) |
| Fırın / klima müstakil hat | 3,7–4,4 kW | 1P (230 V) | C20 A | 2,5 mm² – 4 mm² (mesafeye göre) |
| Ani su ısıtıcı / ocak hattı | 5,5–7,0 kW | 1P / 2P | B32 A veya C32 A | 6 mm² (`Iz ≈ 41 A`) |
| 3~ 7,5 kW asenkron motor (`cos φ ≈ 0,85`) | 7,5 kW (`Ib ≈ 15 A`) | 3P (400 V) | C20 A / C25 A (veya MKŞ) | 4 mm² (kalkış ve mesafeye göre) |
| 3~ 11 kW EV şarj / atölye beslemesi | 11 kW (`Ib ≈ 16 A`) | 4P (400 V) | C20 A veya C25 A | 4 mm² – 6 mm² (sürekli tam yük payıyla) |
Sigorta gövdesindeki kodlar nasıl okunur? (C16, 6000, Sınıf 3)
TS EN 60898-1 kapsamındaki bir sigortanın ön yüzündeki işaretlemeler üç temel teknik parametreyi tanımlar:
- Açma eğrisi + Anma akımı (örn. `C16`): Harf ani manyetik açma çarpanını (B eğrisi 3–5 In, C eğrisi 5–10 In, D eğrisi 10–20 In), sayı ise sürekli anma akımını (16 A) gösterir.
- Dikdörtgen kutu içindeki rakam (`4500`, `6000`, `10000`): Anma kısa devre kesme kapasitesidir (Icn: 4,5 kA, 6 kA veya 10 kA). Trafo merkezine yakın ana/tali dağıtım panolarında beklenen kısa devre akımı yüksek olduğundan 6 kA yerine 10 kA (veya yüksek akımlarda kompakt şalter MCCB) seçilir.
- Kare içindeki `3` rakamı: Enerji sınırlama sınıfıdır (I²t geçiş enerjisini en hızlı sınırlayan sınıf 3'tür).
Sık sorulan sorular
Sigorta sürekli atıyorsa bir üst amper sigorta takmak doğru mudur?
Hayır. Mevcut kablo kesiti 2,5 mm² iken 16 A yerine 25 A veya 32 A sigorta takmak kabloyu korumasız bırakır ve buat/klemens ısınmasına yol açar. Önce açma nedeni (kalkış akımı için B yerine C eğrisi ihtiyacı mı, yoksa aşırı yük / kısa devre mi) ölçülmeli; sürekli yük artmışsa kablo kesiti de büyütülmelidir.
B16 ile C16 sigorta aynı sürekli akımı mı taşır?
Evet. Her ikisinin de termik sürekli anma akımı 16 A'dir (TS EN 60898-1'e göre `1,13 × In` değerinde en az 1 saat açmaz, `1,45 × In` değerinde 1 saat içinde açar). Fark yalnızca kalkış darbesindeki manyetik açma eşiğindedir (B16 için 48–80 A, C16 için 80–160 A).
Otomatik sigortada giriş üstten mi alttan mı yapılır?
Çoğu simetrik iki yönlü klemensli TS EN 60898-1 otomatik sigorta hem üstten hem alttan beslemeye izin verir; ancak pano güvenliği ve bakım standardı açısından şebeke girişinin üst klemenslerden (veya tarak bara yönü üretici şemasına göre sabitlenerek) tek tipte yapılması esastır.