Düşmede Gecikmeli Zaman Rölesi Nedir? Çeşitleri ve Seçim Kriterleri
Düşmede gecikmeli zaman rölesi, besleme ya da kumanda sinyali kalktıktan sonra çıkış kontağını ayarlanan süre boyunca çekili tutup süre sonunda bırakan zaman rölesidir.
Düşmede gecikmeli zaman rölesi (bırakmada gecikmeli, off-delay), besleme ya da kumanda sinyali kalktıktan sonra çıkış kontağını ayarlanan süre boyunca çekili tutan ve süre dolunca bırakan zaman rölesidir. Motor durduktan sonra soğutma fanını bir süre daha çalıştırmak ya da aydınlatmayı gecikmeli kapatmak gibi işlerde kullanılır.
Çeşitleri
- Besleme kesilince süre sayan: Ayrı kumanda girişi yoktur. Röle enerjiliyken kontağını çeker; besleme kesilince iç devresinde biriktirdiği enerjiyle ayarlı süre boyunca kontağı çekili tutar. Entes DG-10 ve DG-60 bu tiptedir.
- Kumanda girişli: Röle sürekli beslenir, süreyi ayrı bir kumanda kontağı başlatır. Kumanda kontağı kapanınca çıkış kapanır, açılınca süre başlar ve süre sonunda çıkış açılır. Schneider Electric RE17LCBM bu tiptedir.
- Kontaktöre takılan pnömatik blok: Schneider Electric TeSys Deca LADR0, LADR2 ve LADR4 tek başına röle değildir; kontaktörün önüne takılır. Kontaktör bobini enerjisiz kalınca bloğun 1NA+1NK gecikmeli kontakları ayarlı süre sonunda konum değiştirir. Aynı ailenin çekmede gecikmeli LADT blokları Tek Fonksiyonlu Zaman Röleleri kategorisindedir.
Katalogdaki modellerin karşılaştırması
| Model | Tip | Süre aralığı | Besleme | Çıkış |
|---|---|---|---|---|
| Entes DG-10 | Besleme kesilince süre sayar | 0,6 sn–10 dk | 220/230 V AC | 1 C/O, 16 A |
| Entes DG-60 | Besleme kesilince süre sayar | 1 sn–60 dk | 220/230 V AC | 1 C/O, 16 A |
| Schneider Electric RE17LCBM | Kumanda girişli | 0,1 sn–100 saat | 24–240 V AC | 0,7 A |
| Schneider Electric LADR0 | Kontaktöre takılan pnömatik blok | 0,3–3 sn | Kontaktör üzerinden | 1NA+1NK |
| Schneider Electric LADR2 | Kontaktöre takılan pnömatik blok | 1–30 sn | Kontaktör üzerinden | 1NA+1NK |
| Schneider Electric LADR4 | Kontaktöre takılan pnömatik blok | 10–180 sn | Kontaktör üzerinden | 1NA+1NK |
Entes ve RE17LCBM değerleri üretici föylerinden, LADR değerleri ürün adından alınmıştır. Schneider Electric RE10RCMUN (Harmony, bırakmada gecikme fonksiyonlu) ve Tense ERV-DG için süre ve besleme değerlerini ürün sayfasından kontrol edin.
Seçim kriterleri
- Süreyi ne başlatacak: Sürenin enerji kesilince başlaması gerekiyorsa besleme kesilince süre sayan tip, ayrı bir buton, sensör ya da kontaktör kontağıyla başlaması gerekiyorsa kumanda girişli tip seçilir.
- Süre aralığı: Gereken en uzun süre modelin ayar aralığı içinde kalmalı.
- Besleme: Rölenin besleme gerilimi kumanda devresiyle aynı olmalı. DG-10 ve DG-60 yalnız 220/230 V AC ile çalışır.
- Çıkış ve yük: RE17LCBM'nin 0,7 A çıkışı kontaktör bobini ya da küçük yükler içindir; fan, pompa ve motor gibi yükler bir kontaktör üzerinden anahtarlanır.
- Montaj: DG, RE17 ve RE10 ray tipi rölelerdir. LADR blokları yalnız uyumlu TeSys Deca kontaktörlerin önüne takılır.
Sık yapılan hatalar
- Çekmede gecikmeli röleyle karıştırmak: Çekmede gecikmeli röle enerji verildikten sonra gecikmeyle çeker; düşmede gecikmeli röle ise komut kalkınca gecikmeyle bırakır. Biri diğerinin yerine kullanılamaz.
- DG'yi ilk enerjiden hemen sonra denemek: Entes'e göre röle hazır konuma geçmek için 90 saniyeye kadar enerjili kalmalıdır.
- Ayar değişikliğinin hemen geçerli olmasını beklemek: DG-10 ve DG-60'ta yeni süre ayarı, gerilim kesilip yeniden verildikten sonra uygulanır.
- Kumanda girişli röleyi beslemesi kesilerek kullanmak: RE17LCBM gibi rölelerde süre, besleme sürerken kumanda kontağı açılınca başlar; rölenin kendi beslemesi kesilirse düşmede gecikme elde edilmez.
- LADR bloğunu bağımsız röle sanmak: LADR0, LADR2 ve LADR4 raya takılmaz, kendi bobini yoktur; kontaktörsüz çalışmaz.
İlgili standart
- IEC 61812-1: Endüstriyel ve konut kullanımı için zaman rölelerini kapsar; zaman rölelerinin fonksiyon tanımları ve doğruluk değerleri bu standarda göre verilir.
Katalogdaki markalar
Düşmede Gecikmeli Zaman Röleleri kategorisinde 8 aktif ürün vardır: Schneider Electric 5 (RE17LCBM, RE10RCMUN, LADR0, LADR2, LADR4), Entes 2 (DG-10, DG-60), Tense 1 (ERV-DG). Yalnız tek bir fonksiyon gerekiyorsa Tek Fonksiyonlu Zaman Röleleri, düşmede gecikmenin yanında çekmede gecikme, flaşör gibi fonksiyonlar da gerekiyorsa Çok Fonksiyonlu Zaman Röleleri kategorisine bakın; fonksiyonu ürün föyünden doğrulayın.
Sık sorulan sorular
Düşmede gecikmeli ve çekmede gecikmeli zaman rölesi arasındaki fark nedir?
Çekmede gecikmeli röle enerji ya da komut geldikten sonra ayarlı süre bekleyip kontağı çeker. Düşmede gecikmeli röle komut gelince hemen çeker, komut kalkınca ayarlı süre kadar çekili kalıp bırakır.
Besleme kesildiği hâlde röle süreyi nasıl sayar?
Besleme kesilince süre sayan modeller, enerjili oldukları sırada iç devrelerinde enerji biriktirir ve bu enerjiyle süreyi tamamlar. Entes DG-10 ve DG-60'ın hazır konuma geçmesi için 90 saniyeye kadar enerjili kalması gerekir.
Motor durduktan sonra fanı bir süre çalıştırmak için hangi tip uygundur?
Motor kontaktörüyle aynı anda enerjisi kesilen bir hatta bağlanan besleme kesilince süre sayan röle (Entes DG-10, DG-60) ya da motor kontaktörünün kontağını kumanda girişine alan kumanda girişli röle (RE17LCBM) kullanılabilir. Fanı rölenin kendisi değil, rölenin sürdüğü kontaktör çalıştırmalıdır.