Kablolar Seçim Rehberi
Kablolar taşıdıkları işe göre enerji, kumanda ve sinyal, yangın, veri ve haberleşme gruplarına ayrılır; seçim hattın görevine göre yapılır.
Bu rehber Kablolar kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
Kablo grupları ve hangi iş için hangisi
Alt gruplar hattın taşıdığı şeye göre ayrılır.
- Enerji: Alçak gerilim kabloları tesisat, pano ve yeraltı besleme hatları içindir; bakır iletkenli NYA, NYAF, NYM, NYY, TTR, N2XH ve NHXMH ile alüminyum iletkenli NAYY ve NA2XH tiplerini içerir. Fotovoltaik sistemlerin doğru akım tarafı için H1Z2Z2-K tipi solar kablolar ayrı bir gruptur.
- Kumanda ve sinyal: Zayıf akım kabloları altında YSLY ve YSLCY gibi kumanda kabloları, LIYY ve LIYCY gibi sinyal kabloları, silikon, PUR, koaksiyel, telefon ve diafon kabloları bulunur.
- Yangın: Yangın kabloları yangın alarm kablolarını ve adında FE180, PH120 gibi ekler taşıyan yangına dayanıklı kabloları kapsar.
- Veri: Bakır ağ hatları için CAT5e ile CAT8 arasındaki Ethernet LAN kabloları, optik hatlar için single mode fiber optik kablolar.
- Makine ve saha haberleşmesi: Endüstriyel ve haberleşme kabloları Profibus, Profinet, RS-485, EIB-BUS, loadcell, termokupl kompanzasyon ve servo motor kablolarını toplar.
- Hazır kablolar: Fişli bağlantı kabloları ve akü takviye kabloları diğer kablolar, HDMI kabloları görüntü ve ses kabloları grubundadır.
Kablo seçerken sırayla bakılanlar
- Anma gerilimi. Bina tesisat kabloları 300/500 V veya 450/750 V, yeraltı enerji kabloları 0,6/1 kV sınıfındadır; kablonun sınıfı sistemin gerilimini karşılamalıdır.
- İletken. Sabit tesisatta tek telli ya da çok telli rijit iletken, pano içinde ve hareketli bağlantılarda ince çok telli esnek iletken kullanılır. Alüminyum iletken aynı akım için bakırdan büyük kesit ister.
- Kesit ve damar sayısı. Bir kesitin taşıyabileceği akım döşeme biçimine, ortam sıcaklığına ve yan yana çalışan devre sayısına göre değişir; uzun hatlarda kesiti çoğu zaman gerilim düşümü belirler. Ön kontrol için kablo akım taşıma kapasitesi hesaplama ve gerilim düşümü hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz; kesin değer proje hesabına aittir. Adımların tamamı kablo seçimi nasıl yapılır rehberindedir.
- Yalıtım ve kılıf. PVC genel amaçlı malzemedir. XLPE yalıtım daha yüksek iletken sıcaklığına izin verir: HES föylerinde en yüksek çalışma sıcaklığı PVC yalıtımlı NYY'de 70 °C, XLPE yalıtımlı N2XH'de 90 °C'dir. Halojensiz bileşikler yangında az duman ve az korozif gaz çıkarır. Yağa ve aşınmaya karşı PUR kılıflı, yüksek sıcaklıkta silikon yalıtımlı tipler seçilir.
- Ekran. Frekans konvertörlü motor çıkışlarında, ölçü ve haberleşme hatlarında elektriksel gürültüye karşı ekranlı tipler kullanılır; kodda C bakır ekranı, (St) folyo ekranı gösterir.
- Döşeme ortamı. Toprak altı, dış ortam, nemli hacim, kablo tavası ya da hareketli makine: her tipin kullanım yeri üretici föyünde yazar.
Tip kodu ve kesit yazımı nasıl okunur
Ürün adlarında harmonize kod, Alman norm kodu ve bunların Türkiye'deki karşılığı yan yana görülebilir.
- Harmonize kod (H07V-U, H05VV-F): H harmonize tipi, 05 300/500 V'u, 07 450/750 V'u gösterir. Sonraki harfler yalıtım ve kılıf malzemesidir (V: PVC). Tireden sonraki harf iletkendir: U tek telli, R çok telli, K sabit tesisat için ince telli, F bükülgen kablolar için ince telli.
- Alman norm kodu (NYY, NAYY, N2XH): N norm tipini, A alüminyum iletkeni, Y PVC'yi, 2X çapraz bağlı polietilen (XLPE) yalıtımı gösterir; N2XH ve NHXMH halojensiz tiplerdir. Sondaki -J sarı-yeşil damarlı, -O sarı-yeşilsiz yapıdır.
- Türkiye'deki kodlar: Ürün adlarındaki YVV NYY'nin, YAVV NAYY'nin, NVV NYM'nin karşılığıdır.
- Kesit yazımı: 3x2,5 mm², üç damar ve damar başına 2,5 mm² demektir. 3G2,5 yazımında damarlardan biri sarı-yeşil koruma iletkenidir. 3x50+25 mm², üç damarı 50 mm², dördüncü damarı 25 mm² olan kabloyu anlatır. Data kablolarındaki 4x2x23 AWG, dört çift ve 23 AWG iletken demektir; karşılığı için AWG - mm² dönüşüm aracına bakın.
Halojensiz kablo ile yangına dayanıklı kablo aynı değildir
Halojensiz (halogen free, LSZH, HFFR) ifadesi kablonun yanarken az duman ve az korozif gaz çıkardığını anlatır. Yangına dayanıklılık ise kablonun alev altında belirli bir süre devreyi çalışır tutmasıdır ve ürün adlarında FE180, PH120, E30 gibi eklerle belirtilir. B2ca-s1a,d1,a1 gibi ifadeler üçüncü bir özelliği, yangına tepki sınıfını gösterir: ana sınıftan sonra gelen s duman, d yanarken damlama, a asitlik ek sınıfıdır. Yangın algılama, acil aydınlatma ve tahliye sistemlerinde hangisinin arandığı proje ve yangın yönetmeliğiyle belirlenir. Ayrıntı halojensiz kablo yangına dayanıklı mı yazısındadır.
Bu kategorideki markalar
Enerji kablolarında Nexans, HES, Prysmian, Koç, Öznur ve Ünal; kumanda, sinyal, yangın ve data kablolarında Reçber, Birtaş ve Mekas ürünleri ağırlıktadır. Fişli hazır bağlantı kabloları Bylion markasıyla listelenir.
Sipariş notları
- Kabloların çoğu metreyle, boyu ürün adında yazan hazır kablolar (örneğin 15 m enkoder kablosu, 20 m fişli bağlantı kablosu) adetle satılır.
- Aynı kablo tipinin her kesiti, damar sayısı ve rengi ayrı üründür.
- Ürünlerin bir bölümü terminli listelenir; bunlarda teslim süresi sipariş verilmeden önce teyit edilir.
- Hazır kablolarda ürün adı üretici stok kodunu taşır (7203250015, GEK-15-GU-KLY gibi); kodu arama kutusuna yazarak ürüne ulaşabilirsiniz.
Kablo Ana Grupları ve Uygulama Karşılaştırma Tablosu
| Kablo Grubu | Temsili Kablo Tipleri | Gerilim ve Yapı | Tipik Kullanım Alanı | Kategori Bağlantısı |
|---|---|---|---|---|
| Alçak Gerilim Enerji Kabloları | NYA, NYAF, NYM, TTR, NYY, N2XH | 300/500 V – 0.6/1 kV · Cu / Al | Bina içi tesisat, pano besleme, yeraltı ve endüstriyel enerji dağıtımı | Alçak Gerilim Kabloları |
| Zayıf Akım, Kumanda ve Sinyal Kabloları | YSLY (JZ/OZ), LIYCY, LIHCH, Cat6, J-Y(St)Y | 300/500 V · Ekranlı / ekransız çok damarlı | Otomasyon, PLC sinyal, makine kumandası ve veri haberleşmesi | Zayıf Akım Kabloları |
| Yangına Dayanıklı ve Halojensiz Kablolar | NHXMH, N2XH, JE-H(St)H FE180/PH120 | LSZH (Düşük duman, sıfır halojen) · FE180 | Hastane, AVM, tünel, yangın algılama ve acil durum devreleri | Yangın Kabloları |
| Özel, Solar ve Silikon Kablolar | H1Z2Z2-K (Solar), H05SS-F (Silikon), Yassı Vinç | UV, ozon ve +180 °C ısı dayanımlı | Güneş enerjisi santralleri (GES), fırınlar ve hareketli vinç hatları | Özel Kablolar |
Sık sorulan sorular
Kablo dış çapı ve metre ağırlığı nereden öğrenilir?
Dış çap ve ağırlık tek bir sabit değer değildir; üreticiye göre az da olsa değişen yaklaşık değerlerdir ve üretici föyünde kesit bazında verilir. Örneğin HES föyünde 3x2,5 mm² NYM için yaklaşık 10,5 mm dış çap ve 180 kg/km ağırlık yazar. Rakor, boru ve kablo kanalı ölçüsü ile makara ağırlığı hesabında satın alınan markanın föyü esas alınır.
NYA, NYAF, NYM, NYY ve TTR arasındaki fark nedir?
NYA rijit, NYAF ince çok telli iletkenli, kılıfsız tek damarlı kablolardır; boru, kanal veya pano içinde kullanılır. NYM (antigron) bina içi sabit tesisat için kılıflı çok damarlı kablodur. NYY 0,6/1 kV sınıfında, toprak altına ve kablo kanalına döşenen enerji kablosudur. TTR (H05VV-F) ince telli iletkenli, kılıflı bükülgen kablodur ve taşınabilir cihaz bağlantılarında kullanılır.
Ekranlı kablo ne zaman gerekir?
Sinyalin dış gürültüden korunması ya da kablonun çevreye gürültü yaymasının önlenmesi gerektiğinde. Tipik örnekler frekans konvertörü ile motor arasındaki güç kablosu, analog ölçü sinyalleri, enkoder ve haberleşme hatlarıdır. Kumanda kablolarında YSLY ekransız, YSLCY ekranlıdır; sinyal kablolarında LIYY ekransız, LIYCY ekranlıdır. Ekranın nasıl topraklanacağı cihaz üreticisinin talimatına göre belirlenir.
Kablo kesiti hangi sırayla belirlenir?
Önce devrenin yük akımı hesaplanır. Ardından kablonun o döşeme biçiminde, ortam sıcaklığında ve yanındaki diğer devrelerle birlikte taşıyabileceği akımın yük akımını karşıladığı kontrol edilir. Üçüncü adım hat uzunluğuna göre gerilim düşümüdür; uzun hatlarda kesiti çoğunlukla bu belirler. Son olarak kısa devre dayanımı ve koruma cihazıyla uyum doğrulanır. Kesin kesit proje hesabıyla verilir.
Bakır yerine alüminyum iletkenli kablo seçilirse ne değişir?
Alüminyumun iletkenliği bakırdan düşüktür; HES föylerinde 16 mm² iletkenin 20 °C doğru akım direnci bakırda 1,15 Ω/km, alüminyumda 1,91 Ω/km olarak verilir. Bu yüzden aynı akım için daha büyük kesit gerekir, kablo yine de daha hafif kalır. Bağlantılarda alüminyuma uygun ya da bimetal pabuç kullanılır. Alüminyum iletkenli NAYY ve NA2XH tipleri alçak gerilim kabloları altındadır.