Lehim Teli, Flux, Lehim Pastası ve Termal Macun Farkı: Alaşım ve Havya Sıcaklığı Seçimi
Kurşunlu ve kurşunsuz lehim teli alaşımları, flux ne işe yarar, lehim pastası ile krem lehim farkı, termal macun nerede kullanılır, havya gücü ve sıcaklık ayarı.
Lehimleme, iki metal yüzeyi kendilerinden düşük sıcaklıkta eriyen bir alaşımla (lehim) birleştirme işlemidir. İyi bir lehim için üç şey gerekir: doğru lehim teli, yüzeydeki oksidi temizleyen flux ve yeterli ısıyı veren havya. Termal macun ise lehim malzemesi değildir; ısıyı elektronik bir parçadan soğutucuya aktarır ve sıkça lehim pastasıyla karıştırılır.
> İlgili Kategori: Tüm malzeme ve aletleri Lehim Aletleri ve Malzemeleri, Lehim Telleri ve Lehim Suyu ve Flux sayfalarından inceleyebilirsiniz.
1. Malzemeler ne işe yarar?
| Malzeme | Görevi | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| Lehim teli | Birleştirmeyi yapan alaşım; çoğunun özünde flux bulunur | Elektronik kart, kablo, konnektör |
| Flux (sıvı, jel, kalem) | Oksidi çözer, lehimin yüzeye yayılmasını sağlar | Yeniden lehimleme, yüzey montaj, oksitli yüzey |
| Lehim pastası (pasta flux) | Macun kıvamında flux; içinde lehim yoktur | Kablo ve pabuç lehimi; elektronik için asitsiz tip |
| Krem lehim (SMD lehim pastası) | Toz lehim + flux karışımı | Yüzey montaj elemanları, sıcak hava ve fırın |
| Lehim suyu (asitli) | Güçlü asidik temizleyici | Sac, oluk, bakır boru; elektronikte kullanılmaz |
| Termal macun | Isıyı parçadan soğutucuya iletir; birleştirme yapmaz | İşlemci, güç transistörü, LED modül |
2. Lehim teli alaşımları
| Alaşım | Bileşim | Erime sıcaklığı | Özellik |
|---|---|---|---|
| Sn63/Pb37 | %63 kalay, %37 kurşun | 183 °C (tek noktada erir) | En kolay akan, parlak lehim; tamir ve hobi |
| Sn60/Pb40 | %60 kalay, %40 kurşun | 183–190 °C | Genel amaçlı kurşunlu lehim |
| SAC305 | Kalay + %3 gümüş + %0,5 bakır | 217–220 °C | Kurşunsuz elektronik üretim standardı |
| Sn99,3/Cu0,7 | Kalay + %0,7 bakır | 227 °C | Ekonomik kurşunsuz lehim |
- Kurşunsuz lehim daha yüksek sıcaklık ister ve yüzeyi daha mat görünür; bu bir kusur değildir.
- Ticari elektronik ürünlerde kurşunsuz lehim zorunludur; kurşunlu lehim tamir ve hobi işlerinde kullanılır, çalışırken havalandırma sağlanır ve iş sonrası eller yıkanır.
3. Flux çeşitleri
| Flux tipi | Etkinlik | Temizlik | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Reçine (rosin) bazlı | Hafif–orta | Kalıntı izopropil alkolle silinir | Genel elektronik |
| No-clean | Hafif | Kalıntı bırakılabilir | Seri üretim, tamir |
| Asitli (çinko klorür) | Çok güçlü | Tümüyle temizlenmeli | Tesisat ve sac işleri |
Asitli lehim suyu ve tesisatçı pastası elektronik kartta kullanılırsa kalıntı zamanla bakır yolları ve bacakları aşındırır, bağlantı aylar sonra kopar. Elektronik için "asitsiz" veya "elektronik tip" ibaresi aranır. Kalıntı temizliği için temizleyiciler kullanılır.
4. Havya gücü ve sıcaklık seçimi
| İş | Havya tipi ve gücü | Uç sıcaklığı |
|---|---|---|
| Yüzey montaj, ince bacaklı entegre | Lehimleme istasyonu, 40–60 W, ince uç | Kurşunlu 300–330 °C, kurşunsuz 340–360 °C |
| Kart üzeri genel lehim | Kalem havya 25–40 W veya istasyon | Kurşunlu 320–350 °C, kurşunsuz 350–380 °C |
| Kablo, konnektör, kalın bacak | Kalem havya 60–80 W | 380–420 °C |
| Kalın kablo, pabuç, sac | Tabanca havya 100 W ve üzeri | — |
- Güç sıcaklık değildir: güçlü havya büyük parçada ısıyı kaybetmeden lehim yapar; küçük havya büyük parçayı ısıtamaz ve soğuk lehim oluşur.
- Sıcaklık ayarlı lehimleme istasyonu ucu sabit sıcaklıkta tutar; ayarsız kalem havya boşta aşırı ısınır ve ucu çabuk oksitlenir.
- Gereğinden yüksek sıcaklık flux'ı lehim akmadan yakar, kart yollarını kaldırır.
5. Doğru lehim nasıl yapılır?
- Havya ucu nemli sünger veya pirinç talaşla temizlenir ve ince bir lehim tabakasıyla kaplanır.
- Uç, pad ve bacağa birlikte 1–2 saniye temas ettirilir.
- Lehim teli havyaya değil, ısınan birleşim noktasına verilir.
- Lehim yayılınca önce tel, sonra havya çekilir; nokta soğuyana kadar parça oynatılmaz.
- İşlem 3–4 saniyeyi geçmemelidir. Doğru lehim içbükey koni biçimindedir; mat, pütürlü ve top biçimli lehim soğuk lehimdir.
Fazla lehim lehim pompası ile çekilir. Çok telli kablo ucu vidalı klemense girecekse lehimlenmez; lehim zamanla ezilir ve bağlantı gevşer. Bunun yerine yüksük kullanılır; ayrıntı Klemens Çeşitleri ve Seçimi rehberindedir.
6. Termal macun nedir?
Termal macun, bir yarı iletken ile soğutucu arasındaki mikroskobik hava boşluklarını doldurarak ısı geçişini artırır. Lehimle ilgisi yoktur ve iki parçayı birbirine yapıştırmaz.
| Tip | Isıl iletkenlik | Elektrik iletir mi? | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Silikon bazlı (beyaz) | 0,8–3 W/m·K | Hayır | Güç transistörü, regülatör, LED |
| Metal oksit / seramik katkılı | 4–9 W/m·K | Hayır | Bilgisayar işlemcisi, ekran kartı |
| Sıvı metal | 40–70 W/m·K | Evet | Uzman kullanımı; alüminyumu aşındırır |
- İnce tabaka yeterlidir; kalın sürülen macun yalıtkan gibi davranır.
- Eski macun izopropil alkolle silinip yenisi sürülür; kuruyan macun ısı geçişini bozar.
- Elektriksel yalıtım gerekiyorsa (gövdesi gerilimli transistör) macunla birlikte mika veya silikon ped kullanılır.
Sık sorulan sorular
Flux nedir, ne işe yarar?
Flux, lehimlenecek yüzeydeki oksit tabakasını çözen ve lehimin yüzeye yayılmasını sağlayan kimyasaldır. Flux olmadan lehim top biçiminde kalır ve yüzeye tutunmaz.
Lehim pastası ile krem lehim aynı şey mi?
Hayır. Lehim pastası macun kıvamında flux'tır, içinde lehim yoktur. Krem lehim ise toz lehim ve flux karışımıdır; yüzey montaj elemanlarında tek başına lehim yapar.
Termal macun lehim yerine kullanılır mı?
Hayır. Termal macun elektriksel ve mekanik bağlantı sağlamaz; yalnızca ısıyı parçadan soğutucuya iletir.
Kurşunlu lehim mi kurşunsuz lehim mi?
Kurşunlu Sn63/Pb37 daha düşük sıcaklıkta erir ve daha kolay akar; tamir ve hobi için pratiktir. Ticari ürünlerde ve sağlık açısından kurşunsuz lehim kullanılır; 30–40 °C daha yüksek sıcaklık gerektirir.
Havya kaç derece olmalı?
Kart üzeri işlerde kurşunlu lehim için 320–350 °C, kurşunsuz lehim için 350–380 °C. Kalın kablo ve konnektörlerde 400 °C civarı ve daha güçlü havya gerekir.