NAYY Alüminyum Kablolar Seçim Rehberi
NAYY, PVC yalıtımlı ve kılıflı alüminyum iletkenli yeraltı kablosudur (Türkiye kodu YAVV); seçimde tek damarlı ya da çok damarlı yapı karşılaştırılır.
Bu rehber NAYY Alüminyum Kablolar kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
NAYY kodu ve alvinal ailesindeki yeri
Kodun harfleri yapıyı sırayla verir: N norm tipi kablo, A alüminyum iletken, ilk Y PVC yalıtım, ikinci Y PVC dış kılıf. Türkiye'deki kodu YAVV'dir; HES Kablo föyünde YAVV-R olarak geçer ve sondaki R çok telli (örgülü) rijit iletkeni gösterir. Çok damarlı yapılarda damarların arası dolguyla doldurulur. Föydeki en yüksek çalışma sıcaklığı 70 °C'dir.
Alvinal, alüminyum iletkenli yeraltı kablolarının genel adıdır. Zırhsız ve konsantrik iletkensiz tipi YAVV (NAYY) kodunu taşır; konsantrik iletkenli ve zırhlı alvinal tipleri başka kodlarla anılır ve bu kategoride yer almaz.
Tek damarlı ve çok damarlı yapı arasında seçim
- Çok damarlı kablo tek seferde çekilir, ancak kesit büyüdükçe ağırlaşır ve dönüşlerde daha geniş yay ister. Föyde en küçük bükülme yarıçapı kablo dış çapının 12 katıdır; dış çapı yaklaşık 51 mm verilen 3x185 mm² kabloda bu yaklaşık 61 cm eder.
- Tek damarlı kablo (1x) büyük kesitlerde her fazın ayrı çekilmesini sağlar. Fazların yan yana ya da üçgen demet halinde döşenmesi akım taşıma değerini değiştirir; föy iki düzen için ayrı değer verir. Üreticinin teknik notlarına göre tek damarlı kablo geçişlerinde çelik boru kullanılmaz; antimanyetik boru seçilir ya da üç faz aynı borudan üçgen demet halinde geçirilir.
Üç damarlı kablo üç fazlı hatta yalnızca faz iletkenlerini taşır; nötr, koruma ya da PEN iletkeninin nasıl sağlanacağı projede belirlenir.
Bakır NYY ile aynı akım için NAYY kesiti
Alüminyumun direnci bakırdan yüksektir: HES föylerinde 70 mm² iletkenin 20 °C'deki doğru akım direnci bakırda 0,268 Ω/km, alüminyumda 0,443 Ω/km'dir. Aynı föylerde, aynı döşeme koşulunda 3x70 mm² bakır NYY toprakta 228 A, 3x70 mm² NAYY 176 A taşır. Bu tablolarda NYY'nin değerini karşılayan ilk NAYY kesiti 3x120 mm²'dir (242 A); bu kablo yaklaşık 2500 kg/km ile 3x70 mm² NYY'den (yaklaşık 2900 kg/km) yine de hafiftir. Kesit büyüdüğü için dış çap, pabuç ve rakor ölçüsü de büyür.
Uzun hatlarda kesiti çoğunlukla gerilim düşümü belirler. Gerilim düşümü hesaplama aracı alüminyum iletken seçeneğiyle ön kontrol yapmanızı sağlar; kesin kesit proje hesabıyla belirlenir.
Akım taşıma tablosu hangi koşullar için geçerlidir
Föydeki değerler belirli bir referans durum içindir: toprakta 20 °C toprak sıcaklığı, 70 cm döşeme derinliği, 1 K.m/W toprak ısıl direnci ve 0,7 yük faktörü; havada 30 °C ortam sıcaklığı; her ikisinde tek devre. Koşullar farklıysa değer düzeltme katsayılarıyla çarpılır. Örneğin üreticinin 1 kV kablolar için verdiği katsayı 40 °C hava sıcaklığında 0,87'dir; 3x70 mm² NAYY'nin havadaki 158 A değeri bu ortamda yaklaşık 137 A'ya iner. Aynı güzergâhtaki diğer kablolar ve kuru toprak da değeri düşürür.
Yüzeyde ve boru ya da kanal içinde döşeme için kablo akım taşıma kapasitesi hesaplama aracı alüminyum iletkenle ön değer verir; toprak altı döşemeyi kapsamaz.
Alüminyum iletkenin bağlantısı
Alüminyum yüzeyi havada hızla oksitlenir, bakırla doğrudan teması ise nemli ortamda korozyona yol açar. Bu nedenle bakır baraya ya da bakır terminalli cihaza bağlantıda alüminyum-bakır geçişli bimetal pabuçlar kullanılır. Pabuç kovanı iletken kesitine, delik çapı bağlantı cıvatasına göre seçilir; cihaz klemensinin alüminyum iletken kabul edip etmediği üretici verisinden kontrol edilir.
NAYY ile NA2XH arasındaki fark
NA2XH alüminyum kablolar da alüminyum iletkenlidir; HES föyünde yalıtımı XLPE, dış kılıfı halojensiz (HFFR) bileşiktir ve en yüksek çalışma sıcaklığı NAYY'deki 70 °C'ye karşılık 90 °C'dir. Bu yüzden aynı kesitte daha yüksek akım değeri verilir: 3x70 mm² için havada NAYY 158 A, NA2XH 189 A. Föy NA2XH'nin kullanım yerini oteller, okullar, hastaneler ve yüksek binalar gibi insanların yoğun bulunduğu, yangına hassas yerler olarak tanımlar. NAYY föyünde ise kullanım yeri güç merkezleri, endüstri tesisleri ve yerel enerji dağıtımıdır; kablo bina içinde ve dışında, toprak altında ve kablo kanallarında döşenir.
Karşılaştırma ve seçim tablosu
| Seçim Kriteri | NAYY (Alüminyum İletkenli Kablo) | NYY (Bakır İletkenli Eşdeğer Kablo) | Seçim ve Sonlandırma Kuralı |
|---|---|---|---|
| İletken Malzemesi | Bir veya çok telli alüminyum (Al) iletken | Elektrolitik tavlı bakır (Cu) iletken | Aynı akım için NAYY'de 1–2 kademe üst kesit seçilir |
| Ağırlık ve Maliyet | Çok daha hafif ve uzun metrajda önemli maliyet avantajı | Daha ağır, yüksek iletkenlik (56 m/Ω·mm² vs Al 35 m/Ω·mm²) | Uzun yeraltı kolon ve aydınlatma hatlarında NAYY ekonomiktir |
| Yaygın Kesitler | 4×16, 4×25, 4×35, 4×50, 3×70/35 – 3×240/120 mm² | 1,5 mm²'den 300+ mm²'ye tüm ince ve kalın kesitler | NAYY genellikle ≥16 mm² güç hatlarında kullanılır |
| Pabuç ve Ek Malzemesi | Bimetal (Al-Cu) kablo pabucu ve antioksidan macun zorunlu | Standart kalaylı bakır (SKP) pabuç ve klemens | Alüminyum damar bakır baraya doğrudan bağlanmaz (galvanik korozyon) |
Sık sorulan sorular
Alvinal kablo ile NAYY aynı kablo mudur?
Alvinal, alüminyum iletkenli yeraltı kablolarının genel adıdır ve birkaç tipi kapsar. Zırhsız, konsantrik iletkensiz tipi YAVV (NAYY) kodunu taşır ve teknik kaynaklarda Alvinal-D olarak geçer. Konsantrik iletkenli tip NAYCY, çelik zırhlı tip NAYFGbY kodludur. Alvinal adıyla arama yapıyorsanız siparişte kodu ve damar yapısını belirtmek karışıklığı önler.
NAYY kablo kaç amper taşır?
Değer kesite ve döşeme koşuluna bağlıdır. HES föyünde 3x70 mm² NAYY için toprakta 176 A, havada 158 A; 3x185 mm² için toprakta 308 A, havada 289 A verilir. Bu değerler 20 °C toprak sıcaklığı, 70 cm derinlik ve 30 °C hava sıcaklığındaki tek devre içindir. Daha sıcak ortam, kuru toprak ya da yan yana birden çok kablo değeri düşürür; düzeltme katsayıları uygulanır.
Alüminyum kablo bakır baraya doğrudan bağlanır mı?
Alüminyum ile bakırın doğrudan teması nemli ortamda galvanik korozyona ve temas direncinin artmasına yol açar. Bu nedenle alüminyum iletken, bakır baraya ya da bakır terminale alüminyum kovanı ve bakır bağlantı yüzeyi olan bimetal pabuçla bağlanır. Cihaz klemensine doğrudan girişte klemensin alüminyum iletken kabul edip etmediği üretici verisinden kontrol edilir; sıkma kalıbı pabuç üreticisinin verisine göre seçilir.
NAYY ile NYY arasındaki fark nedir?
İkisi de PVC yalıtımlı, PVC kılıflı, 0,6/1 kV sınıfında enerji kablosudur; fark iletkendedir. NYY bakır, NAYY alüminyum iletkenlidir. HES föylerinde aynı koşulda toprakta 3x120 mm² NYY 313 A, 3x185 mm² NAYY 308 A taşır; benzer akım için NAYY daha büyük kesitle seçilir, kablo buna rağmen daha hafiftir. Bakır bağlantı noktalarında bimetal pabuç gerekir.
NAYY kablo bina içinde kullanılır mı?
Üretici föyü NAYY için kullanım yeri olarak güç merkezlerini, şalt ve endüstri tesislerini ve yerel enerji dağıtımını; döşeme yeri olarak hariçte, dahilde, toprak altında ve kablo kanallarında kullanımı sayar. Yalıtımı ve kılıfı PVC'dir. Halojensiz kablo şartı bulunan binalarda aynı iş için XLPE yalıtımlı ve halojensiz kılıflı NA2XH seçilir; şartı proje ve yangın yönetmeliği belirler.