Su Deposu Flatörü ve Sıvı Seviye Rölesi Bağlantı Şeması: Doldurma, Boşaltma ve 3 Elektrot
3 kablolu armut flatör ile su deposu doldurma ve foseptik/kuyu boşaltma bağlantı renkleri, kontaktörlü sürme ve derin kuyuda 3 elektrotlu sıvı seviye rölesi şeması.
Su deposu flatörü (şamandıra şalter) ve elektrotlu sıvı seviye rölesi, hidrofor tanklarının taşmasını ve derin kuyu dalgıç pompalarının susuz çalışarak yanmasını önleyen iki temel seviye kontrol çözümüdür. Geniş kesitli su depoları ve foseptik çukurlarında mekanik 3 damarlı kablo flatör kullanılırken; flatörün takılıp sıkışacağı dar sondaj borularında iletkenlik esaslı sıvı seviye rölesi + 3 paslanmaz elektrot sistemi tercih edilir.
> İlgili Kategori: Seviye kontrol ekipmanlarını doğrudan Sıvı Seviye Röleleri, Flatörler ve Sıvı Seviye Kontrol Elektrotları sayfalarından inceleyebilirsiniz.
3 kablolu armut flatör nasıl çalışır? Doldurma vs boşaltma bağlantısı
Standart kablolu flatörler içinde çelik bilyalı bir mikroswitch ve 3 damarlı TTR/neopren kablo bulunur: 1 ortak uç (COM), 1 normalde açık (NO) ve 1 normalde kapalı (NC). Üreticiye göre damar renkleri (Siyah–Kahverengi–Mavi veya Siyah–Mavi–Kahverengi) değişebildiği için montajdan önce multimetrenin buzzer kademesiyle şamandıra aşağı ve yukarı konumdayken hangi iki ucun kapandığı mutlaka doğrulanmalıdır:
| Uygulama modu | Çalışma mantığı | Tipik yaygın flatör renk eşleşmesi | Boşta kalan 3. damar |
|---|---|---|---|
| 1. Su deposu DOLDURMA (kuyudan/şebekeden depoya basan pompa) | Su azalıp flatör aşağı sarkınca kontak kapanır, pompa çalışır; depo dolup flatör yukarı kalkınca kontak açılır, pompa durur. | Siyah (Ortak) + Mavi (çoğu Avrupa/yerli şemada doldurma çifti) | Kahverengi damar ucu klemens/makaronla körlenir ve yalıtılır! |
| 2. Kuyu / foseptik BOŞALTMA veya Susuz Çalışma Koruması | Su yükselip flatör yukarı kalkınca kontak kapanır, pompa çalışır; su bitip flatör aşağı düşünce kontak açılır, pompayı susuz kalmadan durdurur. | Siyah (Ortak) + Kahverengi (boşaltma / üst seviye çifti) | Mavi damar ucu klemens/makaronla körlenir ve yalıtılır! |
Hayati elektriksel uyarı: Flatör kablosundaki mavi damar bir nötr hattı değil, anahtarlama kontağıdır! Boşta kalan üçüncü damar açık bırakılırsa şamandıra konum değiştirdiğinde o uca 230 V faz gelir; uç mutlaka körlenmelidir. Ayrıca 0,75 kW (1 HP) üzerindeki pompalar ve tüm trifaze dalgıç pompalar doğrudan flatörün 10(8) A mikroswitch kontağı üzerinden beslenmez; flatör yalnızca panodaki AC-3 sınıfı kontaktörün A1 bobin ucunu kumanda etmelidir (bkz. kontaktör AC-1 ve AC-3 farkı). Sarı ağırlık topuzu (karşı ağırlık) kablo üzerinde kaydırılarak pompanın devreye girme–çıkma seviye farkı (histerezis, en az 25–40 cm) ayarlanır.
Derin sondaj kuyularında 3 elektrotlu sıvı seviye rölesi şeması
Dar sondaj kuyularında şamandıra kuyu cidarına takılacağı için panoya ray tipi sıvı seviye rölesi, kuyuya ise 3 adet sıvı seviye kontrol elektrodu indirilir:
- Taban / Ortak Elektrot (`T` / `C` / `COM`): Dalgıç pompanın emiş ağzının hemen üzerine, en alt referans noktasına indirilir.
- Alt Seviye Elektodu (`A` / `MIN` / `LOW`): Pompanın susuz kalmaması için duracağı alt sınır seviyesine (`T`'nin 30–50 cm üstüne) yerleştirilir.
- Üst Seviye Elektodu (`Ü` / `MAX` / `HIGH`): Kuyuya tekrar su dolduğunda pompanın yeniden devreye gireceği üst seviyeye (`A`'nın birkaç metre üstüne) asılır.
Çalışma döngüsü: Kuyu suyu Üst (`Ü`) elektroda değdiğinde röle suyun doğal iletkenliği üzerinden devreyi algılar ve çıkış kontağını (`15-18`) kapatarak dalgıç pompa kontaktörünü çektirir. Su çekildikçe seviye `Ü`'nün altına inse bile röle mühürlemede kalarak pompayı çalıştırmaya devam eder (sürekli dur-kalk yapmasını önler!). Su seviyesi Alt (`A`) elektrodun altına düştüğü anda röle kontağı açar, pompayı durdurur ve su tekrar Üst (`Ü`) elektroda yükselene kadar bekler.
Hassasiyet (kΩ) ayarı ve sıvı iletkenlik sınırları
- Sıvı seviye röleleri elektrotlara DC yerine düşük genlikli alternatif gerilim (AC, genellikle 5–12 V AC) uygular; böylece elektrot yüzeyinde kireçlenme ve elektroliz aşınması önlenir.
- Ön yüzdeki hassasiyet potansiyometresi (`5 kΩ – 100 kΩ`), kuyu suyunun mineral oranına göre ayarlanır. İletkenliği düşük yağmur/kaynak sularında kΩ değeri yükseltilir; nemli buhar veya köpüğün yanlış algılama yaptığı kuyularda kΩ değeri düşürülür.
- Kullanılamayacak sıvılar: Saf (deiyonize) su, mazot, benzin, yağ ve yanıcı solventler elektriği iletmediği (veya parlama riski taşıdığı) için iletken elektrotlu rölelerle kontrol edilemez; bu tanklarda kapasitif, optik veya Ex-proof şamandıralı sensörler kullanılır.
Sık sorulan sorular
Flatör doğrudan 2 HP (1,5 kW) hidrofor pompasını çalıştırır mı?
Önerilmez. 1,5 kW tek fazlı bir pompa kalkış anında 35–45 A demeraj akımı çeker ve flatör içindeki mikroswitch kontaklarını kısa sürede arkla birbirine yapıştırır. Flatör yalnızca 230 V kontaktör bobinini (`A1`) sürmeli, motor yükü kontaktör ve termik röle üzerinden geçmelidir.
Hem alt su kuyusu hem üst çatı deposu aynı anda nasıl kontrol edilir?
Üst depoya doldurma bağlantılı bir flatör, alt kuyuya ise 3 elektrotlu sıvı seviye rölesi kurulur; flatör kontağı ile sıvı seviye rölesinin normalde açık (`NO`) çıkış kontağı kontaktör bobinine seri bağlanır. Böylece pompa yalnızca *"üst depo boş VE alt kuyuda su var"* şartı sağlandığında çalışır.
Kuyu elektrot kablolarında neden ek arızası yaşanır?
Su altında kalan elektrot eki normal izole bantla sarılırsa su sızar ve kablolar birbirine su üzerinden kısa devre olarak röleyi yanıltır; kuyu içi eklerde reçineli/ısı büzüşmeli su geçirmez ek makaronu kullanılmalıdır.
Metal su deposunda 3 yerine 2 elektrot kullanılabilir mi?
Evet. Deponun gövdesi iletken paslanmaz çelik veya galvaniz sac ise rölenin Taban (`T` / `COM`) ucu doğrudan metal depo gövdesine bağlanabilir ve tank içine yalnızca Alt (`A`) ile Üst (`Ü`) elektrotlar sarkıtılır.