UPS Kesintisiz Güç Kaynakları Seçim Rehberi
UPS, elektrik kesildiğinde veya bozulduğunda bağlı cihazları aküsünden beslemeye devam eden kesintisiz güç kaynağıdır. VFI/VI sınıfları ve seçim.
UPS nedir? UPS (kesintisiz güç kaynağı), şebeke elektriği kesildiğinde veya bozulduğunda bağlı cihazları aküsünden beslemeye devam eden cihazdır. Bilgisayar, sunucu, otomasyon ve güvenlik sistemlerinin kesinti anında kapanmasını ve veri kaybını önler; yükü akü kapasitesine bağlı bir süre besler. Online (çift çevrimli) modellerde yük sürekli inverter üzerinden beslendiği için kesintiye geçişte aktarma süresi yoktur.
Bu rehber UPS Kesintisiz Güç Kaynakları kategorisindeki ürünleri seçerken bakılacak noktaları anlatır.
UPS tipleri ve IEC sınıfları
| Kriter | Online (Çift Çevrim — VFI) UPS | Line Interactive (VI) UPS |
|---|---|---|
| Çalışma Prensibi | Şebekeyi sürekli AC→DC→AC çift çevrimden geçirerek yükü şebekeden tam izole eder | Normalde şebekeden AVR (otomatik voltaj regülasyonu) ile besler; kesintide aküye geçer |
| Transfer (Geçiş) Süresi | 0 ms (kesintisiz) | 2 – 8 ms |
| Çıkış Dalga Formu | Tam sinüs (Pure Sine Wave) | Simüle sinüs veya tam sinüs (modele göre) |
| Tipik Uygulama Alanı | Sunucu odası, PLC/otomasyon panosu, medikal cihaz, jeneratörlü tesisler | Masaüstü bilgisayar, modem, kamera/NVR ve POS terminalleri |
| Kategori Bağlantısı | Online UPS Modelleri | Line Interactive UPS Modelleri |
IEC 62040-3 standardı UPS'leri, normal çalışmada çıkışın şebeke gerilimine ve frekansına ne ölçüde bağlı olduğuna göre üç sınıfa ayırır; üreticiler cihazlarını bu kodla tanımlar.
- VFI (gerilim ve frekans bağımsız): Çıkış, şebekedeki gerilim ve frekans değişimlerinden bağımsızdır. Çift çevrimli online yapı bu sınıftadır. Siel ve ABB modelleri ile Schneider Electric SPM modelleri online UPS alt kategorisinde, Schneider Electric Easy UPS SRV çevrimiçi modelleri doğrudan bu kategoride listelenir.
- VI (gerilim bağımsız): Çıkış gerilimi belirli sınırlar içinde tutulur, çıkış frekansı şebekeyi izler. Line interactive yapı bu sınıfa karşılık gelir. Siel modelleri line interactive UPS alt kategorisindedir; ürün adında AVR yazan Schneider Electric Easy UPS BVS ve BVG modelleri doğrudan bu kategoride listelenir.
- VFD (gerilim ve frekans bağımlı): Çıkış, şebeke gerilimi ve frekansıyla birlikte değişir. Offline, diğer adıyla standby yapı bu sınıftadır; yük normalde doğrudan şebekeden beslenir, inverter yalnızca kesintide devreye girer.
Kesintide çalışması gerekmeyen, yalnızca gerilim değişiminden etkilenen yükler için voltaj regülatörleri ayrı bir ürün grubudur.
Güç ve faz yapısı nasıl okunur
Bir UPS'in iki ayrı güç sınırı vardır: görünür güç (VA ya da kVA) ve aktif güç (W ya da kW). Bağlanacak yüklerin toplamı bu iki değerin hiçbirini aşmamalıdır; yalnızca VA değerine bakılarak yapılan seçimde aktif güç sınırı aşılabilir. Schneider Electric kayıtlarının bir bölümünde anma görünür gücü ve anma aktif gücü teknik özelliklerde ayrı ayrı verilir; bazı ürün adlarında iki değer birlikte yazar (örneğin 2200VA/1320W).
Faz yapısı ürün adında giriş/çıkış sırasıyla yazar: Siel adlarında 1f/1f, 3f/1f ve 3f/3f, Schneider Electric adlarında 3:1 ve 3:3 biçimindedir. 3f/1f ya da 3:1 cihaz üç fazlı şebekeden beslenir ve tek fazlı çıkış verir.
Giriş ve çıkış akımını, koruma elemanını ve kablo kesitini ön kontrol için aktif güçten akım ve sigorta hesaplama ve gerilim düşümü hesaplama araçlarıyla hesaplayabilirsiniz; kesin değerler üretici verisine ve projeye göre belirlenir.
Akü süresi ve akü seçenekleri
Akü süresi akünün tipine, kapasitesine ve yüke bağlıdır; üreticinin yük-süre tablosundan kendi yük değeriniz için okunur.
Ürün adlarındaki "akülü" ve "aküsüz" ifadeleri ayrı ürünleri gösterir; aküsüz cihazda akü grubu ayrıca planlanır. Schneider Electric Easy UPS SRV adlarında "Uzun Besleme Süresi" ifadesini taşıyan modeller de ayrı ürünlerdir; bu modellerin akü düzenine üretici verisinden bakın. Kategoride ayrıca Easy UPS serileri için akü modülü ve ilave aküler için boş kabin listelenir; modülün uyumlu olduğu seri ürün adında ya da teknik özelliklerde yazar.
Aksesuarlar ve kurulumda bakılacaklar
- Seriye özel aksesuarlar: Network kartı, paralel kit, akü kesici kutusu, paralel bakım bypass paneli ve harici akü için sıcaklık sensörü kiti Schneider Electric Easy UPS serileri için listelenir. Uyumlu seri, bazı ürünlerde de güç aralığı ürün adında yazar.
- Yerleşim ve ortam: Boyut, ağırlık ve çalışma ortam sıcaklığı Schneider Electric kayıtlarının bir bölümünde teknik özelliklerde yer alır; büyük güçlü cihazlarda zeminin taşıma kapasitesi, servis boşluğu ve taşıma yolu önceden kontrol edilir.
- Kabin içi dağıtım: Rack kabinde UPS çıkışını cihazlara dağıtmak için PDU güç dağıtım üniteleri kullanılır.
Bu kategorideki markalar
- Schneider Electric: tek fazlı Easy UPS SRV çevrimiçi modelleri, 230 V AVR'li BVS ve BVG modelleri, üç fazlı Easy UPS 3S, 3M ve 3L cihazları ve bu serilerin aksesuarları.
- Siel: Sld, Srt ve SLDS model adlı online UPS'ler ile line interactive modeller; üç fazlı SLDS 33 modelleri akülü ve aküsüz seçeneklerle listelenir.
- ABB: çift çevrimli online UPS'ler. Ürün adında üretici sipariş kodu yer alır; güç ve montaj biçimi teknik özelliklerdedir.
Sipariş notları
Ürünler adet olarak satılır. Bir bölümü terminli listelenir; bu ürünlerde teslim süresi sipariş öncesinde teyit edilir. Üretici kodunu (örneğin SRV3KI-E ya da 4NWP100150R0001) arama kutusuna yazarak ürüne doğrudan ulaşabilirsiniz. Aynı güçteki akülü ve aküsüz ya da 3:1 ve 3:3 seçenekler ayrı ürünlerdir; sipariş öncesinde ürün adından kontrol edin.
Sık sorulan sorular
UPS seçerken VA değerine mi W değerine mi bakılır?
İkisine de bakılır. VA değeri cihazın taşıyabildiği akımla, W değeri işleyebildiği aktif güçle sınırlıdır ve yük bu iki sınırın hiçbirini aşmamalıdır. Güç faktörü düşük yüklerde VA sınırına, güç faktörü yüksek yüklerde W sınırına daha önce ulaşılır. Bu yüzden yük listesinde W ve VA toplamları ayrı ayrı çıkarılır ve UPS'in iki değeriyle karşılaştırılır.
Line interactive UPS'te AVR ne işe yarar?
AVR, otomatik gerilim regülasyonudur. Line interactive UPS, şebeke gerilimi düşük ya da yüksek olduğunda bir oto trafosunun kademelerini değiştirerek çıkış gerilimini düzeltir ve bu sırada aküyü kullanmaz. Aküye yalnızca gerilim düzeltme aralığının dışına çıktığında ya da şebeke kesildiğinde geçer. Böylece gerilimi sık değişen hatlarda akü daha az devreye girer; çıkış frekansı ise şebekeyi izler.
UPS'in akü süresi yük arttıkça nasıl değişir?
Yük arttıkça süre kısalır. Kurşun asit akülerde kullanılabilir kapasite deşarj hızına bağlı olduğundan süre, yükle ters orantı kurularak hesaplanamaz; üreticinin yük-süre tablosundan kendi yük değeriniz için okunur. Daha uzun süre gerektiğinde ek akü modülü ya da harici akü grubu planlanır; eklenebilecek akü miktarı üretici verisinde belirtilir.
Akü modülü ve boş akü kabini ne işe yarar?
Akü modülü, UPS'e eklenen hazır akü grubudur; aküsüz listelenen cihazı aküyle donatmak ya da çalışma süresini uzatmak için kullanılır. Boş akü kabini ilave akülerin yerleştirileceği gövdedir; içine konacak aküler ayrıca planlanır. Her modül ve kabin belirli bir UPS serisi için üretilir; uyumlu seri ürün adında ya da teknik özelliklerde yazar. Eklenebilecek modül sayısı üretici verisinden kontrol edilir.
UPS'in çıkış dalga biçimi neden önemlidir?
Bazı line interactive UPS'ler akü çalışmasında sinüs yerine basamaklı bir dalga üretir; bu kategorideki Easy UPS BVS kaydında dalga biçimi sinüs dalgasına adımlı yaklaşma olarak yazar. IEC 62040-3 sınıf kodunun ikinci bölümündeki iki harf dalga biçimini gösterir: ilk harf normal çalışma, ikinci harf akü çalışması içindir; S sinüs, Y sinüs olmayan çıkış anlamına gelir. Motorlu ya da dalga biçimine duyarlı yüklerde yük üreticisinin önerisine bakın.