Alüminyum (NAYY) ve Bakır (NYY) Kablo Farkı: Kesit Eşdeğerliği ve Bimetal Pabuç Bağlantısı
0,6/1 kV NAYY alüminyum ve NYY bakır yeraltı enerji kablolarının kesit eşdeğerlik tablosu, galvanik korozyon riski ve Al-Cu bimetal pabuç sonlandırma kuralları.
NAYY alüminyum enerji kabloları, `0,6/1 kV` yeraltı dağıtım hatlarında, güneş enerji santrallerinde (GES) ve fabrika kolon beslemelerinde hafifliği nedeniyle NYY bakır kablolara güçlü bir alternatiftir. Alüminyumun iletkenliği (`γ_Al ≈ 35`) bakırın (`γ_Cu ≈ 56`) %61'i düzeyinde olduğundan aynı akımı taşımak için 1–2 üst kesit seçilmeli ve bakır baraya geçişte bimetal (Al-Cu) sonlandırma yapılmalıdır.
> İlgili Kategori: Yeraltı enerji kablolarını ve sonlandırma elemanlarını NAYY Alüminyum Kablolar, NYY Kablolar ve Alüminyum Kablo Pabuçları sayfalarından karşılaştırabilirsiniz.
Harf kodunun anlamı: NAYY vs NYY
VDE / TS HD 603 S1 adlandırmasında NYY bakır iletkenli, PVC izoleli ve siyah PVC dış kılıflı `0,6/1 kV` kablodur; NAYY kodundaki "A" harfi ise iletkenin elektrolitik alüminyum olduğunu belirtir (halojensiz XLPE izoleli karşılıkları bakırda N2XH, alüminyumda NA2XH kodunu alır; bkz. NYY ve N2XH kablo farkı). Sabit bina içi tesisatlarda ve ince kesitlerde kural olarak 16 mm² altındaki kesitlerde alüminyum güç kablosu kullanılmaz.
Bakır (NYY) – Alüminyum (NAYY) pratik kesit eşdeğerlik tablosu
`56 ÷ 35 ≈ 1,60` direnç oranına ve HD 60364-5-52 toprak/hava akım taşıma tablolarına göre aynı yükü taşıyacak yaklaşık kesit eşleşmesi şöyledir (uzun hatlarda her zaman ayrıca `%ΔU` gerilim düşümü hesabı doğrulanmalıdır; bkz. kablo akım taşıma kapasitesi ve kesit hesabı):
| Bakır NYY kesiti (`Cu`) | Eşdeğer Alüminyum NAYY kesiti (`Al`) | Toprakta tipik akım mertebesi (20 °C, PVC) | İletken ağırlık avantajı (`Al` vs `Cu`) |
|---|---|---|---|
| 16 mm² Cu | 25 mm² Al | ~95 – 102 A | Yaklaşık %50 daha hafif |
| 25 mm² Cu | 35 mm² Al | ~120 – 127 A | Yaklaşık %55 daha hafif |
| 35 mm² Cu | 50 mm² Al | ~145 – 151 A | Yaklaşık %55 daha hafif |
| 50 mm² Cu | 70 mm² Al | ~180 – 190 A | Yaklaşık %55 daha hafif |
| 70 mm² Cu | 95 veya 120 mm² Al | ~220 – 250 A | Yaklaşık %48–55 daha hafif |
| 95 mm² Cu | 150 mm² Al | ~270 – 280 A | Yaklaşık %50 daha hafif |
| 120 mm² Cu | 185 mm² Al | ~305 – 320 A | Yaklaşık %52 daha hafif |
| 150 mm² Cu | 240 mm² Al | ~345 – 365 A | Yaklaşık %50 daha hafif |
Boru ve rakor çapı notu: Alüminyum kabloda bir üst kesite çıkıldığı için kablo dış çapı ve minimum bükülme yarıçapı büyür; koruge boru çapı, kablo tavası genişliği ve pano giriş rakoru mutlaka NAYY dış çapına göre seçilmelidir.
Neden bakır ve alüminyum doğrudan birbirine bağlanamaz?
Sahada yapılan en tehlikeli hata, alüminyum kabloyu doğrudan bakır klemense, bakır kablo pabucuna veya bakır baraya bağlamaktır. Bunun üç fiziksel sonucu vardır:
- Galvanik (elektrokimyasal) korozyon: Bakır (`+0,34 V`) ile alüminyum (`-1,66 V`) arasında nemli havada yaklaşık 2,0 V elektrokimyasal potansiyel farkı oluşur. Bağlantı noktası bir pil gibi davranarak anodik olan alüminyumu hızla aşındırır, tozlaştırır ve temas direncini fırlatır.
- Yalıtkan alüminyum oksit (`Al₂O₃`) tabakası: Soyulan alüminyum yüzey saniyeler içinde havadaki oksijenle birleşerek sert ve elektriği iletmeyen ince bir oksit filmi oluşturur.
- Soğuk akma (creep) ve ısıl genleşme farkı: Alüminyumun ısıl genleşme katsayısı bakırdan yaklaşık %38 daha yüksektir; ısınıp soğudukça sıradan vidalı bağlantı altında ezilip gevşer ve ark başlatır.
Doğru sonlandırma: Bimetal (Al-Cu) pabuç, kontak pastası ve `Al/Cu` klemens
- Bakır bara veya kompakt şaltere girişte: Gövdesi alüminyum, cıvata ayası sürtünme kaynağıyla (friction-welded) birleştirilmiş bakır olan bimetal (Al-Cu) kablo pabucu kullanılır. Böylece alüminyum iletken alüminyum tüpe, bakır aya ise bakır baraya temas eder; metal geçişi oksijen ve nem girmeyen fabrika kaynağında gerçekleşir.
- Alüminyum baraya girişte veya ekte: Alüminyum kablo pabuçları kullanılır. Soyulan iletken tel fırça ile temizlenip oksit kırıcı kontak pastası (grease) sürüldükten sonra uygun alüminyum çene ile derin kademeli/altıgen hidrolik presle sıkılır (bkz. ray klemens, yüksük ve kablo pabucu seçimi).
- Ray klemens veya şalter kutusunda: Yalnızca gövdesinde açıkça `Al/Cu` sertifikasyonu bulunan kalay kaplı özel alaşım klemensler tercih edilmeli ve üretici tork anahtarı değeri uygulanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Alüminyum kablo ile bakır kablo buat içinde burularak eklenir mi?
Kesinlikle hayır. Burularak yapılan bakır-alüminyum eki birkaç hafta veya ay içinde galvanik korozyon ve gevşeme nedeniyle aşırı ısınıp yangın çıkarır; geçiş yalnızca bimetal ek mufu (Al-Cu muf) veya `Al/Cu` onaylı klemens ile yapılmalıdır.
NAYY kablo doğrudan toprağa gömülebilir mi?
Evet. `0,6/1 kV` NAYY kablo kalın siyah PVC dış kılıfı sayesinde NYY kabloda olduğu gibi kum yastıklama ve ikaz bandı kurallarına uyularak doğrudan kablo kanalına/toprağa gömülebilir.
4×50 mm² NAYY kablo yerine kaç mm² NYY bakır kablo kullanılır?
Akım taşıma kapasitesi ve hat direnci açısından `4×50 mm²` NAYY alüminyum kablo yaklaşık olarak `4×35 mm²` NYY bakır kabloya karşılık gelir.
Daire içi priz ve aydınlatma tesisatında alüminyum kablo kullanılır mı?
Hayır. İç tesisat yönetmeliklerine göre konut ve bina içi priz/aydınlatma linyelerinde kırılganlık ve klemens gevşemesi riski nedeniyle ince kesitli alüminyum iletken kullanılmaz; sabit iç tesisatta 1,5 mm² ve 2,5 mm² bakır iletken zorunludur.