Ampermetre ve Voltmetre Nasıl Bağlanır? Seri-Paralel Şema, Akım Trafosu ve Komütatör
Pano tipi ampermetre ve voltmetrenin devreye seri-paralel bağlantı kuralları, X/5 A akım trafolu bağlantı şeması, 75 mV DC şönt ve voltmetre komütatörü seçimi.
Elektrik panolarında voltmetre devreye paralel, ampermetre ise yüke seri olarak bağlanır. Voltmetrenin iç empedansı çok yüksek (`MΩ` mertebesinde) olduğu için faz-faz veya faz-nötr arasına doğrudan bağlandığında ihmal edilebilir düzeyde akım çeker; ampermetrenin ölçüm ucu ise çok düşük iç dirence (`mΩ` mertebesinde) sahiptir ve yanlışlıkla faz-nötr arasına paralel bağlanırsa doğrudan kısa devre oluşturur.
> İlgili Kategori: Pano kapağı ve ray tipi ölçü aletlerini Ampermetreler, Voltmetreler, Pano Tipi Multimetreler ve Akım Trafoları sayfalarından inceleyebilirsiniz.
Temel karşılaştırma: Ampermetre vs Voltmetre bağlantısı
| Kriter | Pano Tipi Voltmetre | Pano Tipi Ampermetre |
|---|---|---|
| Devreye bağlanma şekli | Paralel (Faz–Nötr 230 V veya Faz–Faz 400 V) | Seri (doğrudan ≤60–100 A) veya Akım trafosu üzerinden |
| İç direnç karakteristiği | Çok yüksek (`≥ 1 MΩ`) | Çok düşük (`< 0,05 Ω`) |
| Ölçüm girişi sigortası | 1 A veya 2 A kontrol sigortası zorunlu | Akım devresine seri sigorta konulmaz (CT sekonderi asla açık bırakılmaz!) |
| Yüksek akım / gerilim aksesuarı | 7 kademeli Voltmetre komütatörü (`0-RS-ST-TR-RN-SN-TN`) | AC'de X/5 A akım trafosu, DC'de 60 mV / 75 mV şönt direnç |
| Standart pano kesim ölçüleri | DIN 43700: 72×72 mm veya 96×96 mm (veya 35 mm DIN ray) | DIN 43700: 72×72 mm veya 96×96 mm (veya 35 mm DIN ray) |
AC panolarda doğrudan ve X/5 A akım trafolu ampermetre şeması
Pano tipi ampermetreler iki farklı akım giriş yapısıyla üretilir:
- Doğrudan (direkt) bağlantılı ampermetreler (genellikle 0–60 A veya dahili toroidli 0–100 A): Küçük tali panolarda faz iletkeni sigorta çıkışından alınarak doğrudan ampermetrenin giriş klemensinden girip yük çıkışından çıkar (veya cihaz üzerindeki sabit delikten geçirilir).
- X/5 A akım trafolu dijital/analog ampermetreler (60 A'den 4000 A'e kadar): Ana bara veya kablo, uygun orandaki (örneğin `150/5 A`, `250/5 A`, `600/5 A`) akım trafosu içinden P1 (K) şebeke yönüne, P2 (L) yük yönüne bakacak şekilde geçirilir:
- Akım trafosunun sekonder S1 (k) ve S2 (l) uçları 2,5 mm² bakır kablo ile ampermetrenin akım giriş klemenslerine bağlanır.
- Güvenlik için S2 (l) ucu panonun koruma topraklama (PE) barasına köprülenir ve enerji varken S1-S2 uçları kesinlikle açık devre bırakılmaz (ayrıntılar için akım trafosu P1-P2 ve S1-S2 bağlantısı rehberine bakınız).
- Dijital ampermetrede ek olarak cihazın kendi ekranını besleyen yardımcı besleme uçlarına (Un / L-N, 230 V AC) 2 A kontrol sigortası üzerinden enerji verilir ve cihaz menüsünden CT oranı (`Ct = 250 ÷ 5 = 50`) girilir. Oran girilmezse ekran gerçek akımın 50'de birini gösterir!
Voltmetre komütatörü ile tek cihazda 6 gerilim okuma
Üç fazlı panolarda kapak üzerinde 6 ayrı cihaz kullanmak yerine tek bir pano tipi voltmetre önüne 7 konumlu voltmetre komütatörü (pako şalter) bağlanır. R (L1), S (L2), T (L3) fazları üç adet 2 A sigorta üzerinden komütatöre, Nötr (N) ise ilgili klemense girilir; kullanıcı mandalı çevirerek L1-L2, L2-L3, L3-L1 (400 V) faz-faz ve L1-N, L2-N, L3-N (230 V) faz-nötr gerilimlerini tek ekrandan kontrol eder. Komütatör ve pako şalter kontak yapıları için pako şalter ve termik röle bağlantı şeması rehberini inceleyebilirsiniz. Üç faz akım ve gerilimi aynı anda görmek istenen modern panolarda ise komütatör yerine 3 fazlı pano tipi multimetreler veya taşınabilir ampermetre ve voltmetreler tercih edilir.
DC sistemlerde (akü, redresör, solar) 75 mV şönt bağlantısı
Akım trafoları yalnızca alternatif akımda (AC) indüksiyon prensibiyle çalışır; doğru akımda (DC) akım trafosu çalışmaz. Akü grupları, redresörler ve güneş enerjisi DC panolarında yüksek akımı ölçmek için yük hattına seri olarak kalibreli bir şönt direnç (örneğin `100 A / 75 mV` veya `200 A / 60 mV`) bağlanır; DC ampermetrenin ince mV ölçüm uçları ise şöntün iki yanındaki küçük vida klemenslerine paralel bağlanarak mV düşümünden akımı hesaplar.
Sık sorulan sorular
Dijital ampermetre neden gerçek akımdan çok düşük değer gösteriyor?
En yaygın sebep cihaz menüsündeki akım trafosu çarpanının (`CT Ratio`) fabrika ayarı olan `1` (veya `5/5`) değerinde unutulmasıdır. Örneğin panoda `200/5 A` akım trafosu takılıysa menüden oran `40` (bazı modellerde primer akım `200`) olarak ayarlanmalıdır.
Ampermetre yanlışlıkla faz-nötr arasına paralel bağlanırsa ne olur?
Ampermetrenin akım klemensleri neredeyse sıfır ohmluk bir köprü gibidir; doğrudan 230 V faz-nötr veya 400 V faz-faz arasına bağlandığı anda şiddetli kısa devre akımı geçer, hat sigortası açar ve ölçü aletinin iç şöntü yanar. Yalnızca cihazın ayrı olarak işaretlenmiş `Aux / Supply 230 V` besleme uçlarına faz-nötr verilir.
Analog ibreli ampermetrede skala neden 90° sonunda sıkışık görünür?
Demir nüveli (ferromanyetik) analog pano ampermetrelerinin üst ucunda motorların kalkış (demeraj) akımında ibrenin çarparak eğilmesini önleyen aşırı akım skalası (×2 veya ×5 sıkıştırılmış bölge) bulunur; sürekli işletme akımı normal doğrusal bölgede okunur.
Akım trafosu sekonderi (S1-S2) neden sigortalanmaz?
Akım trafosu sekonderine konacak bir sigorta attığında S1-S2 uçları açık devre kalır; primerden yük akımı geçmeye devam ederken sekonderde tehlikeli mertebede yüksek tepe gerilimleri indüklenir ve trafo izolasyonu yanar.