Kontaktör Mühürleme (Start–Stop) Kumanda Devresi: 13-14 NO / 21-22 NC Yardımcı Kontak ve Bobin Seçimi

Start–stop butonlu kontaktör mühürleme devresi adım adım: A1-A2 bobin, 13-14 NO mühürleme kontağı, 21-22 NC kilitleme, 95-96 termik kontağı ve bobin gerilimi seçimi.

Kontaktör mühürleme, anlık basılan start butonu bırakıldıktan sonra kontaktörün kendi `13-14` normalde açık (NO) yardımcı kontağı üzerinden bobinini enerjili tutmasıdır. IEC 60947-4-1 kontaktörleri ve IEC 60947-5-1 kumanda elemanlarıyla kurulan bu devre, motor kumandasının temelidir ve enerji kesilip geri geldiğinde motorun kendiliğinden kalkmasını önler.

> İlgili Kategori: Akım ve bobin gerilimine göre modelleri Kontaktörler, Yardımcı Kontaklar ve Kumanda Butonları sayfalarından inceleyebilirsiniz.

1. Klemens numaraları ne anlatır?

Kural: iki haneli numaranın ilk hanesi kontağın sırasını, ikinci hanesi işlevini verir. `1-2` NC, `3-4` NO demektir; yani `13-14` birinci sıradaki NO, `21-22` ikinci sıradaki NC kontaktır. Zaman gecikmeli kontaklarda `5-6` (NC) ve `7-8` (NO) kullanılır.

2. Start–stop mühürleme devresi adım adım

Kumanda devresi seri bir zincirdir:

Faz (L) → kumanda sigortası → termik 95-96 → Stop butonu (NC) → Start butonu (NO) → bobin A1; bobin A2 → nötr (N)

Mühürleme için kontaktörün 13-14 kontağı start butonuna paralel bağlanır:

1. Kumanda fazı sigortadan sonra termik rölenin `95` ucuna girer, `96` ucundan stop butonunun NC kontağına gider.
2. Stop çıkışı hem start butonunun NO kontağına hem kontaktörün `13` ucuna bağlanır.
3. Start butonunun çıkışı ve kontaktörün `14` ucu birleştirilip bobinin `A1` ucuna götürülür.
4. Bobinin `A2` ucu nötre (veya kumanda trafosunun diğer ucuna) bağlanır.

Çalışma: start'a basılınca bobin çeker, `13-14` kapanır ve buton bırakılsa da akım bu kontaktan akmaya devam eder. Stop'a basılınca veya termik `95-96` açınca zincir kopar, bobin bırakır, `13-14` açılır; devre yeniden start bekler.

• Birden fazla kumanda noktası: stop butonları seri, start butonları paralel bağlanır.
• Çalışıyor lambası boş bir NO kontaktan (ör. `43-44`), arıza lambası termik `97-98` kontağından beslenir.
• Yaylı kumanda butonları kullanılır; kalıcı buton mühürleme mantığını bozar.

3. 21-22 NC kontak: elektriksel kilitleme

İleri–geri ve yıldız–üçgen devrelerinde iki kontaktörün aynı anda çekmesi faz–faz kısa devredir. Önlemek için her kontaktörün bobin devresine diğer kontaktörün 21-22 NC kontağı seri bağlanır: K1 çekiliyken K2 bobini enerji alamaz. Yön değiştirme uygulamalarında elektriksel kilitlemeye ek olarak mekanik kilit de kullanılır. Kontaktör üzerinde yeterli kontak yoksa öne veya yana takılan yardımcı kontak blokları eklenir; yalnızca kumanda sinyali çoğaltılacaksa yardımcı kontaktör seçilir.

4. Bobin gerilimi seçimi

• Bobin, anma geriliminin %85–110 aralığında güvenle çeker; uzun kumanda hattında gerilim düşümü bu sınırın altına inmemelidir.
• AC bobin çekme anında tutma gücünün 6–10 katı görünür güç çeker (ör. 70 VA çekme, 7 VA tutma); kumanda trafosu bu değere göre seçilir.
• Bobin gerilimi etiketteki kumanda gerilimiyle aynı olmalıdır: 230 V bobine 400 V verilirse bobin yanar, 400 V bobine 230 V verilirse kontaktör titrer ve kontaklar yapışır.
• Seçim için 24 V DC ve 230 V AC bobinli, 9 A ve 18 A kontaktör filtrelerini kullanabilirsiniz. Ana kontak akımı için Kontaktör AC-1 ve AC-3 Farkı rehberine bakın.

5. Buton renkleri ve güvenlik (IEC 60204-1)

• Start: yeşil veya beyaz, NO kontak. Stop: kırmızı veya siyah, NC kontak; kablo koptuğunda devre kendiliğinden durur.
• Acil stop: sarı zemin üzerinde kırmızı mantar başlı, kilitlenen ve zorlamalı açılan NC kontaklı acil stop butonu; zincirin en başına seri bağlanır.
• Kumanda devresi ayrı bir sigortayla (tipik 2–6 A) korunur.

Sık sorulan sorular

Mühürleme kontağı start butonuna seri mi paralel mi bağlanır?

Paralel. Kontaktörün 13-14 NO kontağı start butonunun iki ucuna paralel bağlanır; böylece buton bırakıldığında bobin akımı bu kontak üzerinden devam eder.

Stop butonu neden normalde kapalı (NC) seçilir?

Stop butonu bobin devresine seri bağlıdır ve basıldığında devreyi açmalıdır. NC kullanımı ayrıca kablo kopması veya klemens gevşemesinde makinenin güvenli tarafta durmasını sağlar.

13-14 ve 21-22 kontakları arasındaki fark nedir?

13-14 normalde açık (NO) kontaktır ve mühürleme ile sinyal için kullanılır. 21-22 normalde kapalı (NC) kontaktır ve iki kontaktör arasında elektriksel kilitleme için kullanılır.

Kontaktör start'a basılınca çekiyor ama bırakınca düşüyor, neden?

Mühürleme hattı çalışmıyordur: 13-14 kontağı start butonuna paralel bağlanmamış, yanlış kontağa (NC) girilmiş veya yardımcı kontak arızalanmıştır.

Kontaktör bobini AC mi DC mi seçilmeli?

PLC ve 24 V güç kaynaklı panolarda 24 V DC, klasik faz–nötr kumandalı panolarda 230 V AC seçilir. DC bobin sessizdir ve gerilim çökmelerinden daha az etkilenir.

İlgili rehberler

• Kontaktör AC-1 ve AC-3 Kullanım Kategorisi Farkı
• Motor Koruma Şalteri (MPCB) ve Termik Röle Farkı
• Zaman Rölesi ve Faz Koruma Rölesi Bağlantı Şeması