Zaman Rölesi (TON, TOF, Flaşör) ve Faz–Motor Koruma Rölesi Bağlantı Şeması
IEC 61812-1 çekmede gecikmeli (TON), düşmede gecikmeli (TOF) ve flaşör zaman rölelerinde A1-A2 / Y1-B1 / 15-16-18 uçları ile faz sırası, asimetri ve PTC motor koruma rölesi bağlantısı.
Zaman rölesi ve faz–motor koruma rölesi bağlantısı, endüstriyel kumanda panolarında sıralı geciktirme ve şebeke kaynaklı motor arızalarını önleme görevini üstlenen IEC 61812-1 (zaman röleleri) ve IEC 60255 (ölçü/koruma röleleri) devreleridir. Her iki röle ailesi de motor yük akımını kendi üzerinden geçirmez; `15-16-18` (veya `1-2-3`) kuru envansör kontağı üzerinden güç kontaktörünün `A1` bobin devresini kumanda eder.
> İlgili Kategori: Fonksiyon ve besleme aralıklarına göre tüm modelleri Zaman Röleleri, Çok Fonksiyonlu Zaman Röleleri, Faz Sırası Koruma Röleleri ve Faz ve Motor Koruma Röleleri sayfalarından inceleyebilirsiniz.
1. Zaman rölesi klemens uçları (`A1-A2`, `Y1/B1`, `15-16-18`) ve çalışma modları
Standart DIN ray tipi zaman rölelerinde uç numaraları ve üç temel zamanlama fonksiyonu şöyledir:
- `A1` ve `A2`: Röle bobin/elektronik besleme uçları (`24 V AC/DC` – `230 V AC` üniversal veya tek gerilim).
- `Y1` (veya `B1` / `S`): Tetikleme (kontrol) girişi — özellikle düşmede gecikmeli modlarda `A1` fazından buton/yardımcı kontak üzerinden sinyal alır.
- `15` (`COM`), `16` (`NC`), `18` (`NO`): Ortak uç `15`'e kumanda fazı girer; gecikme sonunda devreye girecek kontaktör bobini `18` (`NO`) ucuna, gecikme sonunda kesilecek yük `16` (`NC`) ucuna bağlanır.
| Zamanlama modu | Tetik ve besleme kuralı | Kontak (`15-18`) davranışı | Tipik pano uygulaması |
|---|---|---|---|
| Çekmede Gecikmeli (`TON` / On-Delay) | `A1-A2` enerjilendiği anda süre başlar | Ayarlanan `t` süresi sonunda `15-18` kapanır; enerji kesilince anında açılır | Sıralı pompa/kompresör devreye alma, konveyör kalkış uyarısı |
| Düşmede Gecikmeli (`TOF` / Off-Delay) | `A1-A2` sürekli enerjili kalmalıdır; `Y1` tetiği kapandığında kontak çeker, `Y1` açıldığında süre başlar | `Y1` sinyali kesildikten sonra `t` süresi boyunca `15-18` kapalı kalır, sonra açılır | Makine durduktan sonra soğutma fanı / yağlama pompası çalıştırma, WC aspiratörü |
| Flaşör (Simetrik / Asimetrik) | `A1-A2` enerjili olduğu sürece periyodik tekrarlar | `t_on` kapalı / `t_off` açık döngüsü üretir | İkaz lambası, periyodik dozajlama ve silecek/karıştırıcı kontrolü |
2. Faz sırası, faz koruma ve PTC motor koruma rölesi bağlantısı
Üç fazlı asenkron motorların yanma nedenlerinin başında tek faz kesilmesi (iki faza kalma) ve şebeke bakımından sonra faz sırasının ters dönmesi gelir. Faz ve motor koruma röleleri veya 3 faz gerilim koruma röleleri panoya şu sırayla bağlanır (`1 fazlı` panolarda 1 faz gerilim koruma rölesi kullanılır):
- Ölçüm girişleri (`L1, L2, L3` ve gerekiyorsa `N`): Ana şalter çıkışından sigorta korumalı ince kesit (`1,5 mm²`) faz uçları doğru sırayla girilir. Faz sırası (`R-S-T`) doğru ve gerilimler alt/üst limit (`ör. 340–440 V`) ile asimetri (`%5–15`) sınırları içindeyse röle `OUT` LED'ini yakar ve `15-18` (`2-3`) kontağını kapatır.
- Kumanda kontağı (`15-18`): Motor kontaktörünün bobin (`A1`) devresine, termik rölenin `95-96` NC kontağı ve acil stop butonuyla seri bağlanır. Fazlardan biri koptuğunda veya sıra ters geldiğinde `15-18` açılır ve kontaktörü anında düşürür.
- Neden sade gerilim rölesi yerine asimetri/faz açısı duyarlı röle şarttır? Çalışmakta olan 3 fazlı bir motorun tek fazı koptuğunda, dönen rotor kopuk faz ucunda geri EMK (%75–85 gerilim) indükler! Basit gerilim rölesi fazı var sanabilirken, faz açısı ve asimetri ölçen motor koruma rölesi açı kaymasını anında yakalar.
- PTC termistör uçları (`T1-T2` / `PTC`): Motor sargıları içine gömülü PTC sıcaklık sensörü varsa iki ucu bu klemense bağlanır (`R > 3,6 kΩ` olduğunda açar). PTC olmayan motorlarda rölenin hataya geçmemesi için `PTC` klemens uçları kısa bir tel ile köprülenmelidir (veya PTC özelliği olmayan model seçilmelidir).
Motor aşırı akım ve kısa devre koruması için Motor Koruma Şalteri (MPCB) ve Termik Röle Farkı rehberini inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Düşmede gecikmeli (TOF) zaman rölesi enerji kesilince neden hemen bırakıyor?
Gerçek pnömatik veya süperkapasitörlü "enerjisiz gecikmeli (true off-delay)" olmayan standart elektronik TOF rölelerin zaman sayabilmesi için `A1-A2` beslemesinin sürekli canlı kalması, durdurma komutunun ise `Y1/B1` tetik ucunun açılmasıyla verilmesi gerekir; `A1` enerjisini keserseniz röle anında bırakır.
Faz koruma rölesinde tüm fazlar var olduğu halde "Faz sırası (Seq)" hatası yanıyorsa ne yapılır?
Pano girişinde enerji tamamen kesildikten sonra röleye veya ana şaltere gelen iki fazın (`örneğin L1 ile L2` veya `L2 ile L3`) yeri birbiriyle değiştirilir; döner alan yönü düzeldiğinde röle kontağını kapatır (rölenin kendi ölçüm uçlarını değiştirmek yerine ana yük faz sırasını düzeltmek pompanın doğru yönde dönmesini sağlar).
PTC girişli motor koruma rölesi kutudan çıktığında neden çekmiyor?
PTC termistör girişi açık devre (`∞ Ω`) olduğunda röle bunu "motor sargısı aşırı ısındı veya sensör kablosu koptu" olarak algılar ve emniyet gereği çekmez. Motorunuzda PTC ucu yoksa `PTC` klemenslerine köprü teli takılmalıdır.
Zaman rölesi çıkışına doğrudan 2,2 kW motor bağlanabilir mi?
Hayır. Zaman rölelerinin dahili röle kontakları genellikle `5 A` veya `8 A / 250 V AC (AC-1 rezistif)` kapasitelidir; motor kalkış akımı bu kontağı anında yakar. Zaman rölesi her zaman bir güç kontaktörünün bobinini (`A1`) sürmelidir.