Sigorta Nedir? Sigorta Çeşitleri: Otomatik, NH Bıçaklı, Kartuş ve Cam Sigorta
Sigorta ne işe yarar, otomatik sigorta ile eriyen telli sigorta farkı nedir? NH bıçaklı, silindirik kartuş, buşonlu ve cam sigorta tipleri, gG–aM sınıfları ve seçim kuralları.
Sigorta, bir devreden geçen akım izin verilen değeri aştığında devreyi kendiliğinden kesen koruma elemanıdır; kabloyu aşırı ısınmadan, tesisatı kısa devre hasarından korur. İki ana grup vardır: akım aşıldığında içindeki tel eriyen ve değiştirilmesi gereken eriyen telli sigortalar (IEC 60269) ile açtıktan sonra yeniden kurulabilen otomatik sigortalar (IEC 60898-1).
> İlgili Kategori: Tip ve akım değerine göre tüm seçenekleri Sigortalar, Otomatik Sigortalar ve Bıçaklı Sigortalar sayfalarından inceleyebilirsiniz.
1. Sigorta çeşitleri karşılaştırma tablosu
| Sigorta tipi | Akım aralığı | Kısa devre kesme kapasitesi | Açtıktan sonra | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|
| Otomatik sigorta (MCB) | 1–125 A | 3 – 4,5 – 6 – 10 kA | Mandal kaldırılır | Konut ve işyeri dağıtım panosu, aydınlatma ve priz linyeleri |
| Kaçak akım korumalı otomatik sigorta (RCBO) | 6–63 A | 4,5–10 kA | Mandal kaldırılır | Tek cihazda aşırı akım + kaçak akım koruması |
| NH bıçaklı sigorta | 2–1.250 A | 100–120 kA | Buşon değiştirilir | Ana pano girişi, trafo çıkışı, sanayi dağıtımı |
| Silindirik kartuş sigorta | 0,5–125 A | 50–120 kA | Kartuş değiştirilir | Kumanda devresi, motor ve yarı iletken koruması, güneş enerjisi dizileri |
| Buşonlu (D tip) sigorta | 2–63 A | 50 kA | Buşon değiştirilir | Eski bina tesisatı, sayaç panosu |
| Cam sigorta | 0,05–20 A | 35 A – 1,5 kA | Değiştirilir | Elektronik kart, cihaz içi, ölçü aleti |
2. Otomatik sigorta
İçinde iki açtırıcı bulunur: aşırı yükte ısınıp bükülen bimetal (termik) ve kısa devrede anında çeken bobin (manyetik). Manyetik açmanın anma akımının kaç katında gerçekleşeceğini eğri harfi gösterir: B (3–5 kat), C (5–10 kat), D (10–20 kat). Ayrıntı için B, C, D Eğrisi Otomatik Sigorta Farkı rehberine bakabilirsiniz.
- Kutup sayısı: 1P, 1P+N, 2P, 3P, 3P+N ve 4P.
- Konut panolarında en az 4,5 kA, ticari ve sanayi panolarında 6–10 kA kesme kapasitesi seçilir.
- 125 A üzerindeki akımlarda kompakt şalter kullanılır.
3. NH bıçaklı sigorta
Seramik gövdeli, kuvars kumu dolgulu ve bıçak kontaklıdır; altlığa veya sigortalı yük ayırıcıya takılır. Çok yüksek kısa devre akımlarını birkaç milisaniyede sınırlayarak keser.
| NH boyu | Akım aralığı |
|---|---|
| 000 / 00 | 2–160 A |
| 1 | 16–250 A |
| 2 | 35–400 A |
| 3 | 315–630 A |
| 4 | 500–1.250 A |
Buşon mutlaka aynı boydaki bıçaklı sigorta altlığına takılır ve yalıtımlı sigorta ellidiğiyle, yük altında olmadan sökülür.
4. Silindirik kartuş ve cam sigorta
Silindirik kartuş sigortalar çap × boy ölçüsüyle adlandırılır ve raya takılan sigorta yuvalarında kullanılır:
| Ölçü (mm) | En büyük akım |
|---|---|
| 8,5 × 31,5 | 20 A |
| 10 × 38 | 32 A |
| 14 × 51 | 50 A |
| 22 × 58 | 125 A |
Güneş enerjisi dizilerinde 1.000 V DC anma gerilimli gPV sınıfı 10 × 38 kartuşlar kullanılır; AC kartuş DC devrede arkı söndüremez. Cam sigortalar (5 × 20 mm ve 6,3 × 32 mm) elektronik cihazlar içindir ve üzerinde hız harfi bulunur: F hızlı, T gecikmeli.
5. gG ve aM ne demek?
| Sınıf | Koruma aralığı | Kullanım |
|---|---|---|
| gG | Aşırı yük + kısa devre (tam aralık) | Kablo ve genel hat koruması |
| aM | Yalnız kısa devre (kısmi aralık) | Motor devreleri; kalkış akımında erimez, aşırı yük için termik röle gerekir |
| gR / aR | Çok hızlı | Sürücü, UPS ve doğrultucu yarı iletkenleri |
| gPV | DC, tam aralık | Fotovoltaik diziler |
6. Sigorta nasıl seçilir ve bağlanır?
Temel koşul: yük akımı ≤ sigorta anma akımı ≤ kablonun akım taşıma kapasitesi. Sigorta kabloyu korur; cihaza göre değil kabloya göre seçilir.
| Bakır kablo kesiti | Tipik sigorta | Linye |
|---|---|---|
| 1,5 mm² | 10 A | Aydınlatma |
| 2,5 mm² | 16 A | Priz |
| 4 mm² | 20–25 A | Fırın, klima, şofben |
| 6 mm² | 32 A | Ocak, ana besleme |
- Kesme kapasitesi, montaj noktasındaki olası kısa devre akımından büyük olmalıdır.
- Otomatik sigortada besleme çoğunlukla üst klemensten girer, yük alt klemensten çıkar; faz iletkeni sigortadan geçer, nötr nötr barasına bağlanır.
- Atan sigortanın yerine daha büyük amperli sigorta takılmaz ve eriyen sigortaya tel sarılmaz; önce açma nedeni bulunur.
- Amper hesabı için Otomatik Sigorta Hesaplama ve Seçim Tablosu rehberini kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sigorta ne demek, ne işe yarar?
Sigorta, akım belirlenen değeri aşınca devreyi kesen koruma elemanıdır. Kablonun aşırı ısınmasını ve kısa devrenin yangına dönüşmesini önler.
Otomatik sigorta ile bıçaklı sigorta arasındaki fark nedir?
Otomatik sigorta açtıktan sonra mandalı kaldırılarak yeniden kurulur ve 125 A'e kadar üretilir. NH bıçaklı sigorta eriyen tellidir, attığında buşonu değiştirilir, ancak 1.250 A'e kadar akımlarda ve 120 kA'e varan kısa devrelerde kullanılabilir.
Sigorta neden atar?
Üç neden vardır: aşırı yük (aynı hatta fazla cihaz), kısa devre (faz–nötr veya faz–toprak teması) ve sigortanın yaşlanması ya da gevşek klemens nedeniyle ısınması. Kaçak akım rölesi atıyorsa neden toprak kaçağıdır.
gG sigorta yerine aM sigorta takılır mı?
Hayır. aM sigorta aşırı yüke karşı korumaz; yalnızca kısa devrede açar ve termik röleyle birlikte motor devrelerinde kullanılır. Kablo koruması için gG gerekir.
16 A sigortaya kaç watt bağlanır?
230 V monofaze hatta 16 × 230 ≈ 3.680 W. Sürekli çalışan yüklerde bu değerin yaklaşık %80'i (2.900 W) aşılmamalıdır.