Limit Switch (Sınır Anahtarı) Nedir? Çeşitleri, NO–NC Kontak ve Bağlantı Şeması
Limit switch nasıl çalışır? Pimli, makaralı, kollu ve yaylı çubuklu tipler, ani ve yavaş hareketli kontak farkı, NO–NC bağlantısı, zorlamalı açılma ve emniyet sınır anahtarı.
Limit switch (sınır anahtarı), hareketli bir makine parçasının başlığına mekanik olarak temas etmesiyle kontak durumunu değiştiren konum anahtarıdır. Hareketin sonunu algılar, motoru durdurur veya kumanda sistemine konum bilgisi verir. Kontak özellikleri IEC 60947-5-1'de tanımlıdır; seçimi başlık tipi, kontak yapısı ve koruma sınıfı belirler.
> İlgili Kategori: Başlık ve gövde tipine göre modelleri Sınır Anahtarları (Limit Switch), Emniyet Sınır Anahtarları ve Mikro ve Mini Anahtarlar sayfalarından inceleyebilirsiniz.
1. Başlık (aktüatör) tipine göre çeşitler
| Başlık tipi | Tetikleme yönü | Kullanım |
|---|---|---|
| Pimli | Eksen doğrultusunda düz bası | Hassas konum, kapak ve kapı algılama |
| Makaralı pim | Eksenel; kam veya rampa ile | Kayar hareketli parçalar |
| Makaralı kol | Yandan, 30–45° dönme | Konveyör, vinç, kapı; en yaygın tip |
| Ayarlı makaralı kol | Kol boyu ve açısı ayarlanır | Farklı yükseklikte geçen parçalar |
| Ayarlı çubuk | Uzun çubuğa yandan temas | Geniş toleranslı algılama |
| Yaylı çubuk | Her yönden temas | Düzensiz biçimli ve yönü belirsiz parçalar |
| Çatal kol | İki konumda kalıcı | Gidiş–dönüş hareketinde yön değiştirme |
Makaralı tiplerde tetikleme rampasının açısı 30°'yi geçmemeli ve parça başlığı izin verilen kurs sonunu aşacak kadar itmemelidir; aksi halde başlık kırılır.
2. Kontak yapısı: NO, NC ve hareket biçimi
Standart limit switch'te bir normalde açık (NO, 13-14) ve bir normalde kapalı (NC, 21-22) kontak bulunur.
| Kontak hareketi | Davranış | Kullanım |
|---|---|---|
| Ani hareketli (snap action) | Belirli noktada NC açılır ve NO aynı anda kapanır; başlık hızından bağımsız | Yavaş hareket eden parçalar, genel kumanda |
| Yavaş hareketli (slow action) | Kontaklar başlık hareketiyle orantılı açılıp kapanır; NC önce açılır, NO sonra kapanır | Emniyet devreleri, sıralı anahtarlama |
Zorlamalı (pozitif) açılma: NC kontak, başlığa uygulanan kuvvetle araya yay girmeden doğrudan açılır; kontak kaynak yapmış olsa bile ayrılır. Emniyet işlevi gören her limit switch'te bu özellik bulunmalı ve gövdede daire içinde ok simgesi yer almalıdır.
3. Limit switch bağlantı şeması
Kontaktörlü hareket sonu durdurma (NC kontak):
Kumanda fazı → stop butonu → limit switch NC (21-22) → start butonu ve mühürleme kontağı → kontaktör bobini A1; A2 → nötr
Parça hareket sonuna gelip başlığa bastığında NC kontak açılır, bobin enerjisi kesilir ve motor durur. İleri–geri çalışan sistemlerde her yön için ayrı limit switch kullanılır: ileri sınır anahtarı ileri kontaktörünün, geri sınır anahtarı geri kontaktörünün bobin devresine seri bağlanır; böylece durduğu yönün tersine hareket mümkün kalır. Mühürleme mantığı için Kontaktör Mühürleme Devresi rehberine bakabilirsiniz.
PLC'ye konum bilgisi (NO kontak):
+24 V → limit switch NO (13-14) → PLC sayısal girişi
- Durdurma ve emniyet işlevlerinde NC kontak kullanılır: kablo koptuğunda devre açılır ve makine güvenli tarafta durur.
- NO kontak yalnızca bilgi ve sinyal amaçlıdır.
- Kablo girişi aşağıya bakacak biçimde monte edilir ve uygun kablo rakoru ile sızdırmazlık sağlanır.
4. Limit switch çeşitleri arasındaki fark
| Tip | Özellik | Kullanım |
|---|---|---|
| Standart limit switch | Metal veya plastik gövde, IP65–IP67, değiştirilebilir başlık | Makine, konveyör, kapı |
| Emniyet sınır anahtarı | Zorlamalı açılan NC, ayrı dilli veya menteşe tipli | Koruyucu kapak ve kapı kilitleme |
| Mikro switch | Küçük gövde, düşük bası kuvveti, hızlı tepki | Cihaz içi, kapak algılama, beyaz eşya |
| Tur anahtarı | Mil dönüş sayısına göre kam ayarlı kontaklar | Vinç kaldırma sınırı, kepenk, perde motoru |
5. Limit switch mi sensör mü?
| Özellik | Limit switch | Endüktif sensör |
|---|---|---|
| Algılama | Mekanik temas | Temassız, yalnız metal |
| Çıkış | Kuru kontak; AC ve DC, yüksek akım | Transistör (NPN / PNP), düşük akım |
| Besleme | Gerekmez | 10–30 V DC gerekir |
| Ömür | Mekanik aşınma (milyonlarca işlem) | Aşınmaz |
| Anahtarlama hızı | Düşük | Yüksek |
| Güçlü yanı | Basit, doğrudan kontaktör bobini sürer, emniyet devresi | Kirli ortam, hızlı ve sık algılama |
Sensör bağlantıları Endüktif, Kapasitif ve Fotosel Sensör NPN–PNP Bağlantısı rehberinde anlatılır.
6. Seçim ölçütleri
- Kontak anma değeri: AC-15 için tipik 3 A / 240 V; bobin akımının üzerinde olmalıdır.
- Koruma sınıfı: makine içinde IP65, yıkama ve dış ortamda IP67.
- Gövde: darbe riski olan yerlerde metal, korozif ortamda plastik.
- Ölçü standardı: EN 50041 ve EN 50047 gövdeler farklı markalar arasında montaj uyumu sağlar.
- Mekanik ömür ve ortam sıcaklığı üretici verisinden doğrulanır.
Sık sorulan sorular
Limit switch ne işe yarar?
Hareketli parçanın belirli bir konuma ulaştığını mekanik temasla algılar; motoru durdurur, yön değiştirir veya kumanda sistemine sinyal verir.
Limit switch NO mu NC mi bağlanır?
Durdurma ve emniyet için NC kontak kullanılır; kablo kopması da makineyi durdurur. Yalnızca konum bilgisi gerekiyorsa NO kontak PLC girişine bağlanır.
Limit switch ile mikro switch arasındaki fark nedir?
Limit switch sağlam gövdeli, IP65–IP67 korumalı ve makine üzerinde kullanılan konum anahtarıdır. Mikro switch küçük, düşük kuvvetle çalışan ve cihaz içine monte edilen kontak elemanıdır.
Emniyet sınır anahtarını standart limit switch'ten ayıran nedir?
Zorlamalı açılan NC kontak ve atlatılmayı zorlaştıran yapı. Kontaklar kaynak yapsa bile başlık hareketi devreyi açar; koruyucu kapaklarda bu tip zorunludur.
Limit switch neden arıza yapar?
En sık nedenler başlığın kurs sonunu aşacak kadar itilmesi, rampa açısının dik olması, kablo girişinden su ve yağ girmesi ve kontakların anma değerinin üzerinde akım anahtarlamasıdır.